کشف مجسمه گاو بالدار به طول ۶ متر در عراق

مقامات فرهنگی عراق از کشفی خبر داده‌اند که می‌تواند مقیاس هنر آشوری را از نو تعریف کند : یک گاو نر بالدار شش متری یا لاماسو که اخیراً در موصل کشف شده است.

مجله اینترنتی باستان شناس : این کشف که توسط احمد فکاک البدرانی، وزیر فرهنگ، در خبرگزاری عراقیه اعلام شد ، به دوران سلطنت پادشاه اسرحدون در قرن هفتم پیش از میلاد (۶۸۱-۶۶۹ پیش از میلاد) برمی‌گردد، زمانی که امپراتوری نئوآشوری از خلیج فارس تا مصر امتداد داشت.

این مجسمه عظیم در خرابه‌های تالار اسرحدون در محل یونس نبی در موصل، بخشی از نینوای باستان ، واقع شده است، بزرگترین لاماسوی ثبت شده تاکنون محسوب می‌شود. این مجسمه بیش از یک شگفتی باستان‌شناسی، نمادی نادر از عظمت امپراتوری آشور و نقطه عطفی بالقوه در مطالعه میراث بین‌النهرین است.

کشفی تاریخی در موصل

احمد فکاک البدرانی، وزیر فرهنگ عراق، در تلویزیون دولتی (اخبار عراق) از کشف چیزی که او آن را بزرگترین گاو بالدار آشوری در تاریخ توصیف کرد، با ارتفاع حدود شش متر خبر داد. این مجسمه عظیم که به عنوان لاماسو شناخته می‌شود، در داخل تالار سلطنتی کاخ اسرحدون، واقع در زیر مسجد حضرت یونس در موصل، کشف شد.

وزیر اعلام کرد: «این کشف که تقریباً به شش متر می‌رسد، از اهمیت باستان‌شناسی و تاریخی بالایی برخوردار است.» وی افزود که کاوش‌ها همچنین به وجود نسخه‌های کوچکتر اشاره دارند و به محققان این امکان را داده‌اند که اندازه و طرح اتاق تاج و تخت – یکی از مهمترین فضاهای معماری امپراتوری آشور – را بهتر تخمین بزنند.

بزرگترین لاماسویی که تاکنون پیدا شده است

لاماسو، موجوداتی ترکیبی با بدن گاو نر یا شیر، بال‌های عقاب و سر انسان، در فرهنگ بین‌النهرین به عنوان خدایان محافظ خدمت می‌کردند. آنها معمولاً در دروازه‌های کاخ قرار می‌گرفتند، به این منظور که شر را دفع کنند و قدرت سلطنتی را به نمایش بگذارند.

مشهورترین نمونه‌ها امروزه در موزه بریتانیا (از خورساباد) و موزه لوور (از دور-شاروکین) قرار دارند که معمولاً بین ۳.۵ تا ۴.۲ متر ارتفاع دارند. حتی لاماسوی عظیم‌الجثه‌ای که در اواسط قرن نوزدهم در نیمرود کشف شد، به ندرت از این ابعاد تجاوز می‌کند.

در مقام مقایسه، گاو نر تازه کشف‌شده در موصل با ارتفاع تقریبی شش متر، از تمام نمونه‌های شناخته‌شده‌ی قبلی پیشی می‌گیرد و نه‌تنها بزرگ‌ترین لاماسوی کشف‌شده تاکنون را نشان می‌دهد، بلکه نقطه‌ی عطفی در باستان‌شناسی آشوری نیز محسوب می‌شود.

درون تالار تخت اسرحدون

این کشف در ویرانه‌های کاخ پادشاه اسرحدون (حکومت: ۶۸۱–۶۶۹ پیش از میلاد)، یکی از قدرتمندترین حاکمان امپراتوری نئوآشوری، انجام شده است. اسرحدون به خاطر بازسازی بابل، لشکرکشی به مصر و گسترش سلطه آشوریان در سراسر خاور نزدیک به یاد آورده می‌شود.

به گفته بدرانی، معماری کاخ شامل چندین تالار مجاور است که به اتاق تاج و تخت منتهی می‌شوند و هر کدام توسط جفت‌های لاماسو در ورودی‌های خود محافظت می‌شوند. باستان‌شناسان معتقدند که مجسمه تازه کشف شده یکی از جفت‌های منطبقی است که در کنار دروازه اصلی تالار تاج و تخت قرار داشته است.

یافته‌های پیشین و کاوش‌های تازه

این اولین لاماسو نیست که در این مکان کشف می‌شود. نمونه کوچک‌تری در دهه ۱۹۹۰ در سمت چپ کاخ پیدا شد که کمی کمتر از چهار متر طول داشت. در سال ۲۰۲۱، مقامات عراقی از کشف یک گاو نر بالدار بزرگ دیگر، هرچند کوچک‌تر از یافته جدید، خبر دادند. با این حال، جدیدترین کاوش، بزرگترین لاماسو ثبت شده تاکنون را آشکار کرده است و این مکان را به نقطه کانونی برای مطالعه مجسمه‌های یادبود آشوری تبدیل کرده است.

روید موفق، مدیر اداره بازرسی آثار باستانی و میراث نینوا ، تأکید کرد که «این کشف اهمیت باستان‌شناسی و گردشگری این مکان را تا حد زیادی افزایش خواهد داد.»

همکاری بین‌المللی و موزه آینده

کاوش‌ها توسط اداره آثار باستانی عراق با همکاری دانشگاه هایدلبرگ آلمان در حال انجام است. برنامه‌هایی برای تبدیل محوطه یونس نبی به یک مجموعه موزه در دست اجرا است که یافته‌های آشوری را با میراث اسلامی مسجد حضرت یونس در بالا ادغام خواهد کرد.

موفق توضیح داد: «هدف، پیوند دادن تاریخ آشوریان با لایه فرهنگی اسلامی موصل است.» او خاطرنشان کرد که طرح تفصیلی به زودی اعلام خواهد شد.

پیتر نیکلاس، باستان‌شناس دانشگاه هایدلبرگ، به خبرگزاری عراق (INA) گفت که تیم‌های حفاری همچنین لوح‌های خط میخی متعددی را کشف کردند که نوشته‌های پادشاهان سناخریب، اسرحدون و آشوربانیپال – سه نفر از برجسته‌ترین حاکمان امپراتوری نئوآشوری – بر روی آنها حک شده بود. به نظر می‌رسد آثار باستانی بیشتری نمایانگر غنایم جنگی گرفته شده از مصر و شام هستند که تصویر غنی‌تری از لشکرکشی‌های گسترده آشور ارائه می‌دهند.

اهمیت فرهنگی و سیاسی

این اعلام در زمانی صورت می‌گیرد که عراق در حال سرمایه‌گذاری در احیای میراث فرهنگی موصل است، میراثی که بخش عمده‌ای از آن در درگیری‌های اخیر آسیب دیده یا نابود شده است. کشف بزرگترین لاماسو نه تنها مرکزیت موصل را در تاریخ آشوریان مجدداً تأیید می‌کند ، بلکه زمینه را برای گردشگری مبتنی بر میراث و تبادل فرهنگی بین‌المللی نیز تقویت می‌کند.

برای آشورشناسان، این مجسمه شش متری سوالات جدیدی را مطرح می‌کند: آیا این یک سفارش منحصر به فرد برای اسرحدون بوده است، یا بخشی از یک سنت بزرگتر که اکنون عمدتاً از بین رفته است؟ چنین مجسمه عظیمی چگونه تراشیده، حمل و در تالار تخت نصب شده است؟ و مقیاس آن چه چیزی را در مورد دیدگاه پادشاه نسبت به اقتدار در اوج امپراتوری آشکار می‌کند؟

فصلی نو در باستان‌شناسی آشوری

در حالی که اعلام وزیر در تلویزیون دولتی تیترهای جهانی را به خود اختصاص داده است، محققان هشدار می‌دهند که مستندات علمی دقیق هنوز در دست بررسی است. برای تأیید کامل ابعاد و زمینه‌های این کشف، به اندازه‌گیری‌های دقیق، اسکن‌های سه‌بعدی و برنامه‌های حفاظتی نیاز خواهد بود.

با این وجود، این یافته بر غنای باستان‌شناسی مداوم نینوا و محوطه یونس نبی تأکید می‌کند. در صورت تأیید، این لاماسوی شش متری نمایانگر قطعه‌ای بی‌سابقه از هنر یادبود آشوری خواهد بود که با نمونه‌های نمادینی که اکنون در موزه‌های غربی نگهداری می‌شوند، رقابت کرده و از آنها پیشی می‌گیرد.

در حالی که عراق آماده می‌شود تا این کشف را به جهانیان ارائه دهد، لاماسو بار دیگر نقش باستانی خود را ایفا می‌کند: نمایش قدرت و شکوه پایدار تمدنی که تقریباً ۲۷۰۰ سال پیش شکوفا شد.