مجله اینترنتی باستان شناس

بازی‌های المپیک باستان مملو از ورزشکاران مرد بود، اما آیا برای زنان نیز فرصتی برای رقابت در عرصه‌های ورزشی وجود داشت؟مجله اینترنتی باستان شناس :شرکت کنندگان المپیک باستان به سبب قدرت بدنی و چابکی‌شان شهرت داشتند، اما آیا در میان این ورزشکاران، زنی هم حضور داشت؟ و آیا زنان در یونان باستان فرصت‌های ورزشی دیگری برای رقابت در اختیار داشتند؟

نقشه مهاجرت‌های اولیه انسان، روایتی تصویری از یکی از مهم‌ترین داستان‌های تاریخ بشر است: خروج انسان مدرن از آفریقا و گسترش او در سراسر قاره‌ها.

«قدیمی‌ترین نمونهٔ احتمالیِ پوشاک در میان یافته‌های ارگانیکِ مربوط به بیش از ۱۲ هزار سال پیش در غارهای اورگان کشف شده است.»

یک کشف تصادفی در جنوب تاجیکستان، دریچه‌ای جدید به تاریخ اولیه امپراتوری کوشان گشوده است. در منطقه شهریتوس، بیش از ۱۵۰ سکه مسی مربوط به قرن اول میلادی از زیر خاک بیرون کشیده شده است که شواهد مادی نادری از مرحله شکل‌گیری حکومت کوشان در آسیای مرکزی ارائه می‌دهد.

باستان‌شناسانی که در حال کاوش در مجموعه نوراگیک رویناس در مرکز-شرق ساردینیا هستند، یک اثر باستانی خارق‌العاده را کشف کرده‌اند: یک سوسک سرگین‌ غلتان فنیقی که از سنگ صابون تراشیده شده و قدمت آن به عصر آهن می‌رسد.

قدیمی‌ترین قایق شناخته‌شده، یک قایق کانو است که حدود ۱۰۰۰۰ سال قدمت دارد؛ اما شواهد نشان می‌دهد که انسان‌ها حداقل ۵۰۰۰۰ سال است که از نوعی وسیله‌ی آبی استفاده می‌کنند.

این کلاه‌خود برنزیِ نادر که در سال ۱۷۹۶ به‌طور اتفاقی توسط یک کودک پیدا شد، برای یک نبرد واقعی بیش از حد پرزرق‌ و برق بود.

برای تمدنی که بیش از ۳۰۰۰ سال پیش شکوفا شد، هیتی‌ها ظاهراً بسیار بیش از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد به پاکیزگی و بهداشت اهمیت می‌دادند.

باستان‌شناسان صدها قبر را در یک محوطه مربوط به دوران مس و سنگ در وارنا، بلغارستان کشف کرده‌اند که برخی از آنها حاوی مصنوعات طلایی متعددی هستند.

باستان‌شناسان صدها قبر را در یک محوطه مربوط به دوران مس و سنگ در وارنا، بلغارستان کشف کرده‌اند که برخی از آنها حاوی مصنوعات طلایی متعددی هستند.

پلاک‌های دندانی مربوط به عصر آهن، برای نخستین بار شواهد مستقیمی ارائه می‌دهند که نشان می‌دهد سکاها از شیر اسب و حیوانات نشخوارکننده به‌عنوان منبع غذایی استفاده می‌کرده‌اند.

تاریخ و تقویم ایرانیان باستان، نه تنها سندی از گذر زمان، بلکه دفترچه‌ای پُر از جشن‌ها، آیین‌ها و سرورهایی است که هر یک با لایه‌هایی عمیق از اساطیر، کشاورزی و مفاهیم اخلاقی در هم تنیده‌اند.

محققان ابزارهای چوبی ۴۳۰ هزار ساله، قدیمی‌ترین نمونه‌های شناخته شده از نوع خود را در سایت باستانی ماراتوسا ۱ در یونان کشف کردند.

باستان‌شناسان گورهایی باستانی و یک نیایشگاه هِرکول را کشف کرده‌اند که به دورهٔ جمهوری روم بازمی‌گردد.

پس از یک سال تحقیق در سراسر جهان، ما مهم‌ترین اکتشافات باستان‌شناسی جهان در سال ۲۰۲۵ را انتخاب کرده‌ایم.

فلز کاری در شوش ۲ ،یک نمونه کوچکی در اینجا ارائه شده است . چندین فلزکاری مهم و پیشرفته را آشکار می کند .مواد موجود سرب ،نقره و طلا به طور گسترده وجود دارد ، وشماری از نوآوری های مهم تکنیکی در اینجا رخ داده است ،به این معنی که آلیاژ فلزات متفاوت ، اختراعی به عنوان متد موم گمشده برای (3D یعنی از سه بعد عرض ،طول و ارتفاع )اشیاء را محاسبه کردن. این اشیاء با مس ساخته شده .نقش و تکنیکی که برای ترصیع کاری انجام شده و یک شروع دیدنی از کار فلز کار با چکش کاری بر روی صفحات مسی را نشان می دهد که ظروف را از ساخته است.

باستان‌شناسان در انگلستان مجموعه‌ای غنی از آویزهای طلایی و نگین‌دار متعلق به ۱٬۴۰۰ سال پیش را کشف کرده‌اند که به‌نظر می‌رسد به‌صورت آیینی در خاک دفن شده‌اند.

مدت‌ها پیش از آن‌که اعداد بر لوح‌های گِلی نوشته شوند یا محاسبات به خط میخی ثبت گردد، جوامع کشاورزیِ نخستین در خاور نزدیک، در حال اندیشیدن ریاضی بودند—با بهره‌گیری از گل‌ها، تقارن، و سفالینه‌های نقاشی‌شده به‌عنوان رسانهٔ خود.

ابوالحسن اتابکی باستان شناس و دکتری تاریخ از کشف کتیبه‌ای خبر داد که به «روزشمار یکی از جشن‌های ساسانیان» در صخره‌های دشت مرودشت حکایت دارد.

جواهرساز این دستبند، اردک‌ها را به‌عنوان نقش‌های انتهایی برگزیده و آن‌ها را با حلقه‌ای نسبتاً سنگین و قابل گشودن ترکیب کرده است. اردک‌ها به‌طور جداگانه ساخته شده‌اند و تمامی پرها و چشم‌ها در اصل با تزیینات موزاییکی (اینله) مشخص می‌شده‌اند. منقارهای اردک‌ها باقی نمانده است. پرندگان بر یک حلقه‌ی لوله‌ای و ضخیم واحد نصب شده‌اند که در محل اتصال میان اردک‌ها در گذشته دارای تزیینات رنگین بوده است. استفاده از اینله‌های رنگی برای جزئیات پرها، نشانه‌ای از گرایش‌های مصری‌مآب در صنعتگری هخامنشی است. هرچند می‌دانیم «شاهان بزرگ» از صنعتگران مصری بهره می‌برده‌اند، اما به‌کارگیری این تکنیک الزاماً به معنای مصری بودن جواهرساز نیست، زیرا این شیوه به‌طور گسترده در آثار کاملاً هخامنشی نیز دیده می‌شود.

قزاقستان شاهد یکی از پربارترین سال‌های باستان‌شناسی در دهه‌های اخیر است و در مرکز این جنب‌وجوش علمی، گورستان «داویل‌بای» در منطقه ژتی‌سو قرار دارد.

در برابر شما دستبند زرینی قرار دارد که در دوران شکوه امپراتوری هخامنشی، میان سده‌های ششم تا چهارم پیش از میلاد ساخته شده‌اند. این دو دستبند باشکوه احتمالاً بخشی از یک مجموعه بوده‌اند و همراه با گردنبندی مشابه به کار می‌رفته‌اند.

«کلاه آفتاب‌گیر رومی»، یک کلاه لبه‌دار ۱۶۰۰ ساله‌ بسیار نادر است که شاید توسط یک سرباز رومی در برابر طوفان‌های شن مصر استفاده می‌شد .

اشیا آیینی شامل ، آویزهای ماسک برنزی، نقوش ببر و یراق برنزی اسب‌ با قدمت ۲۵۰۰ یال در جنوب اورال کشف شد.

ظرف نقره ای به شکل پیکره دو شیر نیرومند به ارتفاع ۶۰/۶ و عرض ۶۸/۱ سانتیمتر که دستهایشان روی شانه های یکدیگر، به هم گره خورده است.

کاوش لایه‌نگاری (آموزشی) در محوطه باستانی قلعه‌کش شهرستان آمل، از زیست جانوری و حیوانی ۳ هزار ساله در این منطقه پرده برداشت.مجله اینترنتی باستان شناس : محوطه قلعه‌کش شهرستان آمل یکی از محوطه‌های شاخص در بخش مرکزی استان مازندران است که در شناخت تحولات باستان‌شناسی از عصر مفرغ تا دوره تاریخی (هخامنشی، اشکانی و ساسانی) و حتی دوره اسلامی بسیار حائز اهمیت است.

کاوش‌های باستان‌شناسی در بویوتیا، آرامگاه «بانوی دیهیم وارونه» از قرن هفتم پیش از میلاد را آشکار کرده و گورهای اشرافی، آثار کمیاب و چشم‌اندازهای تازه‌ای از دگرگونی‌های سیاسی یونان باستان را نمایان می‌سازد.

کاوش‌های باستان‌شناسی در بویوتیا، آرامگاه «بانوی دیهیم وارونه» از قرن هفتم پیش از میلاد را آشکار کرده و گورهای اشرافی، آثار کمیاب و چشم‌اندازهای تازه‌ای از دگرگونی‌های سیاسی یونان باستان را نمایان می‌سازد.

یک پژوهشگر با استناد به متون آشوری قرن هفتم پیش از میلاد، این فرض را مطرح کرد که شهر گمشدهٔ هیدالو در محوطهٔ پیشاتاریخی ارجان در بهبهان (خوزستان) قرار داشته است.

این کاسه نیم‌کره‌ای نقره‌ای با دیواره‌های شیب‌دار، با نقش‌برجسته‌های طلایی در چهار نوار تزئینی و نقش تزئینی دایره‌ای‌شکل با بیست‌و دو گلبرگ که کف آن را می‌پوشاند، آراسته شده است.

شیء در تصویر یک ظرف نوشیدنی ایرانی (ریتون) است ؛ توضیحات شیء: این اثر هنری مجلل از جنس نقره و طلا ساخته شده و سر یک موجود اساطیری شاخدار، شبیه به گریفین را نشان می‌دهد.کاربرد و اهمیت: در دربار سلطنتی ایران، استفاده از اشیاء لوکس مانند این ریتون‌ها به عنوان نمادی از اعتبار، پرستیژ و قدرت سیاسی مرسوم بود. یونانیان بعدها عناصری از این سبک ایرانی را در آثار هنری خود تقلید و اقتباس کردند.

یکی از کهن‌ترین نقشه‌های جهان بر روی یک لوح گِلی، احتمالاً بین سال‌های ۱۵۰۰ تا ۱۳۰۰ پیش از میلاد حک شده است. از زمان کشف آن در حفاری سال ۱۸۹۹ در عراق امروزی، پژوهشگران درباره چگونگی خوانش این نقشه بحث‌های فراوانی داشته‌اند.

باستان‌شناسان در محوطه باستانی تل‌ابرق واقع در ام‌القوین (امارات متحده عربی) موفق به شناسایی بقایای یک پرستشگاه آیینی متعلق به حدود ۲۰۰۰ سال پیش شده‌اند. این کشف نشان می‌دهد که بازرگانانی که از مسیرهای دریایی خلیج فارس عبور می‌کردند، پیش از آغاز سفرهای مخاطره‌آمیز خود در این مکان به مناسک نیایشی و تقدیم نذورات می‌پرداختند تا از حمایت نیروهای فراطبیعی برخوردار شوند.

«جام ارجان»، یادگار شکوهمند عیلامیان (ایلامیان)، گنجینه‌ای که نه‌تنها پرده از تداوم تمدن عیلامی پس از سقوط شوش برمی‌دارد، بلکه با روایت‌های تصویری‌ از موسیقی و شکار تا آیین‌ها و زندگی روزمره، به بستری برای خوانش تازه تاریخ بدل شده است. اکنون با تلاش پژوهشگران و هنرمندان برای جداسازی و رنگ‌آمیزی نگاره‌های آن، این اثر باستانی از دل موزه بیرون آمده تا به زبان امروز با شهروندان سخن بگوید، و پیوندی عاطفی میان اکنون و هزاران سال پیش بسازد و راه را برای بازنگری دوباره در تاریخ به‌ویژه عیلام نو، هموار کند.

افسانه‌های بشری همواره موجودات اسطوره‌ای را در خود جای داده‌اند؛ موجوداتی که غالباً هولناک و دهشت‌انگیز به نظر می‌رسند، توانایی برهم‌زدن ویرانی‌های عظیم را دارند و دست به اعمالی می‌زنند که فراتر از تصور است.

فرمانده یگان حفاظت میراث‌فرهنگی استان کرمانشاه، از دستگیری اعضای یک باند حرفه‌ای حفاران غیرمجاز و انهدام کامل شبکه فعالیت آنان در منطقه دره‌مران شهرستان صحنه خبر داد.

افسانه‌های بشری همواره موجودات اسطوره‌ای را در خود جای داده‌اند؛ موجوداتی که غالباً هولناک و دهشت‌انگیز به نظر می‌رسند، توانایی برهم‌زدن ویرانی‌های عظیم را دارند و دست به اعمالی می‌زنند که فراتر از تصور است.

صد سال پس از نخستین بررسی مومیایی توت‌عنخ‌آمون، اسناد و تصاویر نشان می‌دهد که تیم هاوارد کارتر در جریان حفاری نه تنها به کشف بزرگ دست نزد، بلکه با استفاده از چاقوهای داغ و زور، پیکر فرعون جوان را تکه تکه و سر او را از بدن جدا کردند؛ رویدادی که امروز بیش از آنکه نماد پیروزی علمی باشد، به‌عنوان لکه‌ای شرم‌آور در تاریخ باستان‌شناسی شناخته می‌شود.

باستان‌شناسان در اسپانیا دو سنجاق سینه (بروش) عقاب‌نشان متعلق به حدود ۱۵۰۰ سال پیش کشف کرده‌اند. این زیورها با طلا، برنز، جواهرات و شیشه‌های رنگی ساخته شده‌اند و احتمالاً توسط زنان قدرتمند ویزیگوت به‌عنوان نماد قدرت و جایگاه اجتماعی استفاده می‌شده‌اند.

کشف یک سکونتگاه باستانی مربوط به عصر برنز در قزاقستان، دیدگاه ما را در مورد جوامع استپی تغییر می‌دهد.در قزاقستان، باستان‌شناسان یک «سکونتگاه اولیه» وسیع مربوط به عصر برنز به نام « هفت دره» کشف کرده‌اند که دارای آثار فلزی، خانه‌ها و یک سازه بزرگ است.

این جام پایه دار ، نمونه‌ای شاخص از سفالینه‌های مینایی ایران در دوره‌ی اسلامی میانه است؛ آثاری که به‌سبب تنوع رنگ و روایت‌پردازی تصویری، با عنوان «هفت‌رنگ» نیز شناخته می‌شوند.

در فضای مجازی، به‌ ویژه در شبکه‌های اجتماعی، بارها دیده می‌شود که برخی افراد ارزش میراث فرهنگی و آثار تاریخی را دست‌کم می‌گیرند.

یک جام باستانی کوچک که چند دهه پیش در تپه‌های یهودا کشف شد، ممکن است قدیمی‌ترین تصویر شناخته‌شده از آفرینش کیهان را در خود داشته باشد – و صحنه‌های حکاکی‌شده بر سطح آن داستانی شگفت‌انگیز را روایت می‌کنند.

کاراهان‌تپه یکی از کهن‌ترین محوطه‌های نوسنگی جهان است که قدمت آن به حدود ۹۲۰۰ سال پیش می‌رسد. اخیراً در کاراهان‌تپه کشفی بسیار جالب صورت گرفته است: یک ظرف سنگی تزئین‌شده که درون ظرفی بزرگ‌تر قرار داشت و سه پیکره‌ی کوچک جانوری (روباه، کرکس و گراز) در آن جای گرفته بودند.

در میان مجموعه گستردهٔ ایزدان و فرشتگان (یَزَدان) در جهان‌بینی ایرانی، نام‌هایی وجود دارند که کمتر در متون عمومی شناخته شده‌اند اما نقش‌های بنیادین در نظم کیهانی بر عهده دارند.

بی‌تردید، هر ایرانی که ریشه در این خاک دارد و دل در گرو فرهنگ و تمدن دیرینه‌اش، هرگز تن به غارت و فروش اشیاء و آثار باستانی کشورش نمی‌دهد. این آثار نه تنها اشیایی تاریخی‌اند، بلکه سند هویت، حافظه جمعی و شناسنامه فرهنگی یک ملت‌اند.

در دل تاریکی تاریخ، جایی که افسانه‌ها با واقعیت درهم می‌آمیزند، گنج‌یابی همیشه وسوسه‌ای مرگبار بوده است. اما پشت هیجان کشف طلا و رازهای مدفون، کابوسی پنهان است: خیانت، سوءاستفاده و نابودی میراثی که باید برای نسل‌ها حفظ می‌شد. این پادکست شما را به سفری می‌برد از ماجراجویی‌های پرخطر گنج‌یابان تا خیانت‌های تاریخی که ردپای آن‌ها هنوز بر فرهنگ و هویت ما سنگینی می‌کند.

ریتون نقره هخامنشی با پیکره شیر شاخدار ، در قسمت پیشین این ریتون ، شاخی برای مایعات در زاویه‌ای قائم، بخش پیشین بدن حیوان بر آن افزوده شده بود .

«کلاه‌گیس مِریت از موی واقعی انسان ساخته شده بود و همراه با او، درون صندوق چوبی تدفینی دفن شده بود.»

باستان‌شناس و دکتری تاریخ، از کشف نگاره‌ای سوزنی از یکی از شاهان ساسانی در صخره‌های دشت مرودشت خبر داد.

باستان‌شناسان در مرکز قزاقستان، مقبره بسیار سالم یک جنگجوی سکایی را کشف کرده‌اند که در آن شمشیر برنزی ۲۵۰۰ ساله همچنان در دست صاحبش قرار دارد.

«این‌ که آیا آتنِ باستان سکاها را به‌عنوان نیروی نظامی به خدمت می‌گرفت، موضوعی است که مدت‌هاست ذهن مورخان را به خود مشغول کرده است.»

کتاب «باستان‌شناسی ایران: از پارینه‌سنگی تا شاهنشاهی هخامنشی» اثری جامع و روزآمد است که تاریخ و فرهنگ ایران را از نخستین سکونت‌های انسانی تا دوران شکوه هخامنشیان بررسی می‌کند. این کتاب حاصل همکاری گسترده میان پژوهشگران ایرانی و خارجی است و به‌عنوان یک مرجع دانشگاهی و پژوهشی شناخته می‌شود.

«ظروف سلطنتی ساسانی، نه تنها ابزار پذیرایی دربار بودند، بلکه آیینه‌ای از شکوه، هنر و قدرت سیاسی این امپراتوری به شمار می‌رفتند.»

امپراتوری‌های ایران باستان نه‌تنها قدرت نظامی بزرگی بودند، بلکه با سیاست‌های هوشمندانه در روابط خارجی توانستند قرن‌ها بر بخش بزرگی از جهان حکومت کنند.

توسعه‌ یافتگی مفهومی چندبعدی است که تنها به رشد اقتصادی محدود نمی‌شود؛ بلکه شامل ارتقای فرهنگی، اجتماعی و علمی نیز هست.

در ارتفاعات ناهموار شرق ترکیه، گروهی از باستان‌شناسان یکی از شگفت‌انگیزترین محوطه‌های اورارتویی کشف‌شده تاکنون را آشکار کردند.

در دنیای امروز، پدیده‌ای به نام تب گنج به معضلی جدی تبدیل شده است. شاید در گذشته‌های دور کمتر درباره‌ی چنین چیزی شنیده می‌شد، اما امروزه بسیاری از افراد به دنبال یافتن گنج‌های باستانی هستند.

باستان‌ شناسانی که در عراق مشغول به کار هستند، بقایای یک سازه ۵۰۰۰ ساله را کشف کرده‌اند که احتمالاً به عنوان یک مکان آیینی یا برای عبادت مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

بسیاری از پژوهشگران، پیدایش نظام تقسیمات کشوری در ایران باستان را به دوران داریوش بزرگ هخامنشی نسبت می‌دهند و او را مبتکر نظام ساتراپی می‌دانند.

موزه جی. پل گتی شاهکاری از جواهرات هلنیستی را به مجموعه خود افزود: انگشتر طلا و پرجزئیات با صحنه‌ای مینیاتوری از باغی زرین و میناکاری‌شده درون رکابی جعبه‌ای، پوشیده زیر پوششی گنبدی از بلور سنگی.

این ویدیو، بازسازی دیجیتالی از «دروازه پارسه» است که امروزه بقایای آن به نام «تل آجری» شناخته می‌شود.تل آجری، که در چند کیلومتری شمال غربی تخت جمشید قرار دارد، یکی از مهم‌ترین اکتشافات باستان‌شناسی ایران در قرن معاصر است. با کاوش‌های مشترک باستان‌شناسان ایرانی و ایتالیایی در تل آجری، بقایای دروازه‌ای بسیار قدیمی‌ و حتی عظیم‌تر از دروازه معروف «ایشتار» بابل آشکار شد که احتمالاً در زمان کوروش بزرگ یا کمبوجیه بنا شده است.

کاوش‌های باستان‌شناختی در کوهستان‌های مرودشت استان فارس، نگاره‌ای سوزنی از یک کماندار سوارکار ساسانی با قدمت ۱۶۰۰ سال را آشکار کرد؛ پیکره‌ای که با جزئیات هنری برجسته، بر دیواره‌های سنگی حجاری شده و برتری مهارت‌های نظامی و هنری دوران ساسانیان را به تصویر می‌کشد.

باستان‌شناسی فقط علمِ کاوشِ گذشته نیست؛ در واقع، یکی از سرمایه‌های پنهان برای ساخت آینده‌ی اقتصادی و فرهنگی هر ملت است. کشورهایی که ارزش میراث باستانی خود را درک کرده‌اند، امروز از همان گذشته برای خلق ثروت و قدرت نرم استفاده می‌کنند.

اواسط قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، سه گورستان مربوط به خانواده سلطنتی صیدونی در نزدیکی صیدا کشف شد که قدمت آنها از دوره هخامنشی (۵۵۰-۳۳۰ پیش از میلاد) تا دوره هلنیستی (۳۳۰ پیش از میلاد-۶۴ میلادی) متغیر بود.

پس از بیش از دو دهه انتظار و تأخیرهای متعدد، موزه بزرگ مصر (Grand Egyptian Museum) سرانجام در نزدیکی اهرام جیزه افتتاح شد.

یک شمشیر آهنی فوق‌العاده نادر، نوک پیکان و جواهرات در قبر یک جنگجوی آوار مربوط به قرن هفتم در مجارستان پیدا شد.

در اکتبر ۲۰۲۵، ده کشف مهم باستان‌شناسی در جهان خبرساز شد؛ از شناسایی نام یک ملکه مایا تا کشف بزرگ‌ترین لاماسو در نینوا و شواهد تازه از مهاجرت انسان‌ها به آمریکا. در ادامه، این ۱۰ خبر جذاب را مشاهده کنید.

توانایی آفرینش هنر همواره به‌عنوان یکی از شاخصه‌های برجسته‌ی گونه‌ی انسانی در نظر گرفته شده است. بیش از یک قرن پیش، حتی پیشاتاریخ‌پژوهان نیز در پذیرش این باور تردید داشتند که انسان‌های مدرنِ دوران پارینه‌سنگیِ پسین (میان ۴۵ هزار تا ۱۲ هزار سال پیش) از ذوق و توان هنری برخوردار بوده‌اند.

«در میان آثار کالکولیتیک (مس‌سنگی) با قدمتی نزدیک به شش هزار سال که در سال ۱۹۶۱ در یکی از غارهای دریای مرده کشف شد، کهن‌ترین تاج شناخته‌شده نیز جای دارد.»

یک پروژه نوآورانه در حال باز کردن مسیرهای دیجیتال جدید به دنیای باستانی هیتی‌ها است. پژوهشگران دانشگاه یولیوس-مکسیمیلیانس وورزبورگ (JMU) با استفاده از هوش مصنوعی، زبان‌شناسی و باستان‌شناسی به توسعه زیرساخت‌های دیجیتال برای تحقیقات هیتی‌ شناسی پرداخته و قصد دارند پورتال هیتی‌شناسی ماینس (HPM) را به یک هاب پیشرفته برای پژوهش در این زمینه تبدیل کنند.

برای سال‌ها تصور می‌شد که نئاندرتال‌ ها تقریباً صرفاً شکارچیان گوشت‌خوار بودند؛ اما بررسی‌های تازه نشان می‌دهد که رژیم غذایی آن‌ها متنوع‌تر و سازگارتر بوده است.

برای سال‌ها تصور می‌شد که نئاندرتال‌ ها تقریباً صرفاً شکارچیان گوشت‌خوار بودند؛ اما بررسی‌های تازه نشان می‌دهد که رژیم غذایی آن‌ها متنوع‌تر و سازگارتر بوده است.

تصاویر حیوانات سکایی در ابتدا نه از زیورآلات طلایی، بلکه از نقوش محدود روی اشیاء کاربردی مانند افسار اسب پدید آمدند.

ایران به‌عنوان یکی از کهن‌ترین سرزمین‌های جهان، با میراث فرهنگی و تاریخی غنی، همواره ظرفیت بالایی برای توسعهٔ صنعت گردشگری داشته است.

میراث فرهنگی هر کشور نه تنها بخشی از هویت تاریخی آن است، بلکه سرمایه‌ای اجتماعی، اقتصادی و حتی امنیتی محسوب می‌شود.

یک موزاییک ۱۵۰۰ ساله که تصاویر بی نظیری از حیوانات را به تصویر می‌کشد، طی یک عملیات مبارزه با قاچاق در استان ماردین در جنوب شرقی ترکیه کشف شد .

باستان‌شناسان و مسئولان موزه در آدیامان ، جنوب شرقی ترکیه، تصاویری زیر آب از حکاکی‌های سنگی ثبت کرده‌اند که قدمت آنها ۱۲۰۰۰ سال تخمین زده می‌شود.

باستان‌شناسان در سیبری غربی سفالینه‌های منحصربه‌فردی از عصر برنز را کشف کرده‌اند که احتمالاً به فرهنگ کمتر شناخته‌ شده‌ی «اوست-تارتاس» تعلق دارد یا شاید به فرهنگی کاملاً تازه و ناشناخته برای علم. این یافته در ناحیه‌ی ونگرووُ در استان نووسیبیرسک به دست آمده و می‌تواند درک ما از نخستین استقرارهای انسانی در ناحیه‌ی جنگل-استپ بارابا ــ یکی از چهارراه‌های مهم تبادل فرهنگی در اوراسیا‌ی شمالی ــ را به‌طور چشمگیری گسترش دهد.

«این کشف شگفت‌انگیز نشان می‌دهد که مواد مخدر در مصر باستان می‌توانستند از جایگاهی والا برخوردار بوده و به‌طور گسترده مصرف شوند؛ تا آنجا که پادشاهان و فرمانروایان حتی در سفر به جهان دیگر نیز برمی‌گزیدند آن را همراه خود داشته باشند.

باستان‌شناسان آنچه را که ممکن است قدیمی‌ترین تصویر شناخته‌شده از یک ببر باشد شناسایی کرده‌اند ــ یک پیکره سفالی ۵ هزار ساله که در «یاریم‌تپه» در شمال ایران کشف شده است.

«این لحظه‌ای نادر است که مجموعه‌ای کامل از زره یک فرمانده پادشاهی شیلا، هم برای انسان و هم برای اسب، به مردم نشان داده می‌شود.» با این سخنان، «هو مین» رئیس سازمان میراث کره، بزرگی یکی از شگفت‌انگیزترین کشفیات باستان‌شناسی تاریخ معاصر کره را توصیف کرد.

در میان تپه‌های سنگی جنوب‌غربی مادبا، باستان‌شناسان دانشگاه کپنهاگ یکی از گسترده‌ترین چشم‌اندازهای مگالیتیک اردن را آشکار کرده‌اند: مجموعه‌ای آیینی به قدمت ۵۵۰۰ سال در مُرَیغات که بیش از ۹۵ دولمن، سنگ‌های ایستاده و محوطه‌های یادمانی را در بر می‌گیرد ؛ جایی که مردمان باستان در برابر بحران‌ها و دگرگونی‌ها، هویت و آیین‌های تازه‌ای می‌آفریدند.

در جنوب ترکیه، تاریخ بار دیگر از دل خاک سخن گفت. باستان‌شناسان در محوطه‌ی آچچانا‌هویوک، که در روزگار باستان با نام آلا‌لاخ شناخته می‌شد، به کشفی شگفت‌انگیز دست یافته‌اند: لوح‌های میخی ۳۵۰۰ ساله به زبان اکدی و اثر مُهر شاهزاده‌ای ناشناخته از هیتی‌ها.

باستان‌شناسان در تایلند به کشفی شگفت‌انگیز دست یافته‌اند: گنجینه‌ای پنهان از اشیای زرّین و سیمین در زیر تندیس بودای خوابیده‌ای با قدمت ۱۳۰۰ سال آشکار شد.

در بررسی علل و توجیهات گنج یابان و حفاران غیر مجاز به نکته ای برخورد کردیم که بیشتر به آن اتکا می کنند : آزاد بودن گنج یابی در سایر کشورها ، در این مقاله به بررسی این موضوع پرداخته ایم.

«توانایی انسان‌های امروزی در تحمل فلزات سمی، شاید یکی از دلایلی بوده که ما را از نزدیک‌ترین خویشاوندان تکاملی‌مان جلو انداخته است.»

باستان‌شناسان در تایلند به کشفی شگفت‌انگیز دست یافته‌اند: گنجینه‌ای پنهان از اشیای زرّین و سیمین در زیر تندیس بودای خوابیده‌ای با قدمت ۱۳۰۰ سال آشکار شد.

«یک شیء منحصربه‌فرد که دهه‌ها در انبار موزه‌ای به فراموشی سپرده شده بود، بار دیگر مورد بررسی قرار گرفت و بازنمایی‌های احتمالی چرخه‌های ماه را آشکار ساخت؛ بازنمایی‌هایی که قفقاز جنوبی را به‌لحاظ فرهنگی با اروپای پیشاتاریخ پیوند می‌دهد.

باستان‌شناسان در کره جنوبی نخستین انبار یخ متعلق به دوران بایکجه را در دژ بوسوسان‌سونگ ــ یکی از میراث‌های جهانی یونسکو در شهر بویو، استان چونگ‌چئونگ جنوبی ــ کشف کرده‌اند.

باستان‌شناسان موفق به کشف شش کتیبه جدید آرامی در زرناکی‌تپه، شهری باستانی با قدمتی حدود سه‌هزار سال در استان وان در شرق ترکیه شدند.

در بسیاری از جوامع، آثار و محوطه‌های باستانی به‌عنوان بخشی از گذشته‌ای دور و بی‌ارتباط با زندگی امروز تلقی می‌شوند. این نگاه باعث می‌شود ارزش واقعی آن‌ها در ذهن عموم مردم کم‌رنگ شود.

مردی که در سوئد در جستجوی کرم مشغول حفاری بود، مجموعه‌ای شامل ۲۰ هزار سکه نقره مربوط به اوایل قرون وسطی را از زیر خاک بیرون آورد.

«این اسکلت ترسناک احتمالاً ساخته شده بود تا به مهمانان رومی یادآوری کند که عمر انسان کوتاه است.»

باستان‌شناسان در توپراکتپه‌ی کارامان/ارمنک (ایرینوپولیس) موفق به کشف پنج قرص نان کربن‌شده شدند که قدمت آن‌ها به سده‌های هفتم و هشتم میلادی بازمی‌گردد؛ یافته‌ای کم‌نظیر که می‌تواند ابعاد تازه‌ای از زندگی روزمره و آیین‌های مذهبی آن دوران را روشن سازد.

سکاها، مردمانی جنگاور و کوچ‌نشین که قرن‌ها بر استپ‌های اوراسیا فرمان می‌راندند، در نگاه همسایگانشان هم مایه‌ی هراس بودند و هم شگفتی. با وجود قدرت نظامی، فرهنگی پویا و پررمز و راز از خود به‌جا گذاشتند که هنوز الهام‌بخش پژوهشگران است.

«مادها؛ مردمانی اسرارآمیز در خاور نزدیک که با سرنگونی آشور، زمینه‌ساز شکل‌گیری امپراتوری هخامنشی شدند.»

در سال‌های اخیر، گنج‌یابی از فعالیتی پنهان و غیرقانونی به پدیده‌ای نسبتاً فراگیر در فضای مجازی و حتی روستاهای ایران تبدیل شده است. اما واقعیت این است که گنج‌یابی در هر شکل، توسط هر فرد یا گروه، با هر نیت و توجیهی، تهدیدی مستقیم برای امنیت فرهنگی، اجتماعی و علمی کشور است.

کوروش دوم، که به کوروش بزرگ شهرت دارد، بنیان‌گذار امپراتوری هخامنشی بود. یکی از نیرومندترین رقبای او، کرزوس، پادشاه ثروتمند و نامدار لیدی به شمار می‌رفت.

«تندیس نقره‌ای گاوی که در حالتی شبیه به انسان زانو زده است، احتمالاً ۵ هزار سال پیش در چارچوب آیینی برای تعیین مرزهای یک معبد دفن شده است.»

پژوهشی تازه نشان می‌دهد تپه‌ای خاکی به شکل عقرب، به طول حدود ۶۲ متر، در مکزیک احتمالاً برای تعیین زمان انقلاب‌های تابستانی و زمستانی توسط مردمان مزوامریکا ساخته شده است.

جنگ بیزانس و شاهنشاهی ساسانی در فاصله‌ی سال‌های ۶۰۲ تا ۶۲۸ میلادی، آخرین و خون بارترین فصل از نبردهای طولانی میان ایران و روم به شمار می‌رود.

زنان در ایران باستان نه‌تنها بسیار مورد احترام بودند، بلکه در بسیاری موارد هم‌پای مردان به شمار می‌آمدند. آنان می‌توانستند مالک زمین باشند، به تجارت بپردازند، دستمزدی برابر با مردان دریافت کنند، آزادانه به سفر بروند و در مورد زنان خاندان سلطنتی، حتی شوراهای مستقل خود را برای تصمیم‌گیری‌های سیاسی تشکیل دهند.

باستان‌شناسان در ایران از کشف کوچک‌ترین نقش‌برجسته شناخته‌شده ایلامی خبر دادند؛ اثری که در ایذه، استان خوزستان، شناسایی شده و می‌تواند درک تازه‌ای از آیین‌های مذهبی ایلامیان و پیوندهای آن با بین‌النهرین ارائه دهد.

تنها چند هفته پس از اعلام خبر «کشف مجسمه گاو بالدار به طول ۶ متر در عراق» در ۲۱ سپتامبر، باستان‌شناسان در نینوا بار دیگر مجموعه‌ای شگفت‌انگیز از یافته‌ها را آشکار کردند.

باستان‌شناسان پروژه‌ی «تاش‌تپه‌لر» به سرپرستی وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، در کاراهان‌تپه ـ یکی از شگفت‌انگیزترین محوطه‌های نوسنگی جهان ـ به کشفی تاریخی دست یافتند.

از چهار مسابقه بزرگ یونانیان گرفته تا نبردهای دریایی ساختگی روم، نمایش‌های تماشایی قرن‌هاست که جمعیت زیادی را به خود جذب می‌کند.

چُغازَنبیل، که نام آن در اصل به معنای «تپه‌ی زنبیل» است، یکی از شگفت‌انگیزترین مجموعه‌های معبدی ایلامی در استان خوزستان در ایران به شمار می‌رود.

از اعماق دوران پیشاتاریخ، غارنگاره ها دیدگاه‌های ارزشمندی از زندگی نیاکان ما در اختیارمان قرار می‌دهند.از ژرفای رازآلود دوران پیشاتاریخ، انسان‌ها زمان زیادی را صرف ثبت حضور خود بر دیواره‌های غارها کردند و آثاری هنری پدید آوردند که در عین سادگی، سرشار از پیچیدگی و رمز و راز است.

یکی از چالش‌های اساسی در حوزه‌ی میراث فرهنگی، تلقی نادرست آثار باستانی به‌عنوان «گنج» است؛ برداشتی که نه‌تنها در میان مردم، بلکه گاه در تیترهای بزرگ‌ترین رسانه‌های خبری نیز دیده می‌شود.

در طول کاوش‌های تروآ که بیش از ۱۶۰ سال است ادامه دارد، یک سنجاق سینه طلایی و یک سنگ یشم نادر مربوط به اوایل عصر برنز کشف شد.

باستان‌شناسان در جریان کاوش‌های گورستان «لیارسنگ‌بُن» در استان گیلان به یافته‌ای کم‌نظیر دست یافته‌اند: بقایای یک جنگجوی اشکانی که با وجود اصابت تیری فلزی و سه‌پره به استخوان ساق پایش، برای مدتی طولانی به زندگی ادامه داده است.

باستان‌شناسان مجموعه‌ای نادر از سکه‌های طلا و جواهرات مربوط به دوران بیزانس را که قدمت آن تقریباً به ۱۴۰۰ سال پیش برمی‌گردد، در نزدیکی دریای جلیل کشف کرده‌اند.

مهراستوانه‌ای یکی از مهم‌ترین دستاوردهای هنری و فرهنگی تمدن‌های باستانی میان‌رودان (بین‌النهرین) است. این آثار نه تنها به‌عنوان ابزار اداری و حقوقی در تمدن‌های سومر، اکد، بابل و آشور مورد استفاده قرار می‌گرفتند، بلکه بازتاب‌دهنده باورهای دینی، اساطیری و هنری مردمان این سرزمین‌ها نیز بودند.

مهراستوانه‌ای یکی از مهم‌ترین دستاوردهای هنری و فرهنگی تمدن‌های باستانی میان‌رودان (بین‌النهرین) است. این آثار نه تنها به‌عنوان ابزار اداری و حقوقی در تمدن‌های سومر، اکد، بابل و آشور مورد استفاده قرار می‌گرفتند، بلکه بازتاب‌دهنده باورهای دینی، اساطیری و هنری مردمان این سرزمین‌ها نیز بودند.

سرانجام مردمی که میراث فرهنگی خود را غارت می‌کنند، در واقع چیزی جز از دست دادن هویت، تاریخ و آینده‌شان نخواهد بود. اگر بخواهیم تحلیلی‌انتقادی و آینده‌پژوهانه نگاه کنیم، می‌توان این سرنوشت را در چند بُعد بررسی کرد:

مقامات فرهنگی عراق از کشفی خبر داده‌اند که می‌تواند مقیاس هنر آشوری را از نو تعریف کند : یک گاو نر بالدار شش متری یا لاماسو که اخیراً در موصل کشف شده است.

در کتیبه‌های هخامنشی، به‌ویژه در کتیبه‌ی بیستون و نقش رستم، داریوش بزرگ بارها از اهورامزدا درخواست می‌کند که سرزمین ایران را از سه بلا مصون بدارد: دشمن، خشکسالی و دروغ (DB IV، بند ۶۳–۶۴).

چین شی هوانگ، اولین امپراتور چین و خالق ارتش سفالی مشهور جهان ، مدت‌هاست که به خاطر تلاش سرسختانه‌اش برای جاودانگی در یادها مانده است.

میراث فرهنگی، سرمایه‌ای ملی و هویتی است که نسل‌ها را به یکدیگر پیوند می‌زند. حفاظت از آن صرفاً وظیفه سازمان‌های دولتی و نهادهای رسمی نیست؛ بلکه یک مسئولیت همگانی است.

ابوالحسن اتابکی، باستان‌شناس و دکترای تاریخ، از کشف سنگ‌نگاره‌ای مربوط به اواخر دوره ساسانی با قدمت بیش از ۱۵۰۰ سال بر روی صخره‌های دشت مرودشت فارس خبر داد.

در طول تاریخ ایران، تهدیدات خارجی همواره به‌عنوان بزرگ‌ترین خطر علیه استقلال و تمامیت ارضی کشور معرفی شده است. اما در کنار این تهدید آشکار، تهدیدی پنهان و ویرانگر وجود دارد که کمتر به آن پرداخته شده است.

باستان‌شناسان در تاجیکستان یک دیوار نگاره نادر را کشف کرده‌اند که موبدان را در حال انجام مراسم پرستش آتش در کاخ سنجر شاه، یک مکان مهم سغدی در نزدیکی شهر تاریخی پنجکنت در جاده ابریشم، نشان می‌دهد.

تپه‌های باستانی، کتاب‌های خاموش تاریخ ما هستند؛ کتاب‌هایی که هر لایه‌ی خاک آن، صفحه‌ای از زندگی و باورهای نیاکان‌مان را در خود جای داده است. اما این میراث گرانبها، سال‌هاست قربانی طمع گنج‌یابانی شده که به امید دستیابی به اشیای قیمتی، بی‌رحمانه خاک و ریشه‌ی تاریخ را می‌درند.

میراث فرهنگی هر ملت، ریشه‌های هویت و تاریخ آن ملت را شکل می‌دهد. بناهای تاریخی، آثار باستانی، موسیقی، آیین‌ها و حتی قصه‌های کهن، همه بخشی از سرمایه‌های ارزشمندی هستند که باید از نسلی به نسل دیگر منتقل شوند.

ایران سرزمینی است با تمدنی چند هزار ساله؛ سرزمینی که هر وجب خاکش، گنجینه‌ای از تاریخ و فرهنگ را در دل خود پنهان کرده است. اما این گنجینه‌ها نه برای افراد خاص، بلکه برای همه ملت ایران و نسل‌های آینده به ودیعه نهاده شده‌اند.

ایران سرزمینی است با تمدنی چند هزار ساله؛ سرزمینی که هر وجب خاکش، گنجینه‌ای از تاریخ و فرهنگ را در دل خود پنهان کرده است. اما این گنجینه‌ها نه برای افراد خاص، بلکه برای همه ملت ایران و نسل‌های آینده به ودیعه نهاده شده‌اند.

«باستان‌شناسان بلغارستان، در یک مقبره ۲۱۰۰ ساله، پیکر یک جنگجوی تراکی را همراه با تاج طلایی و اسبش کشف کردند.»مجله اینترنتی باستان شناس :«این تاج چشمگیر، بخشی از مجموعه‌ای از جواهرات طلایی است که از مقبره جنگجویی در رشته‌کوه ساکار در جنوب‌شرق بلغارستان به دست آمده؛ جنگجویی که به او لقب “لرد ساکار” داده‌اند.

تاریخ ایران پر از فراز و نشیب‌های پرماجراست؛ از هجوم بیگانگان گرفته تا رخدادهای درونی که بنیان‌های فرهنگ و تمدن ما را به چالش کشیده‌اند. در این میان، مقایسه‌ای میان دو آسیب بزرگ ـ یکی تاریخی و بیرونی همچون هجوم مغول، و دیگری معاصر و درونی همچون گنج‌ یابی و حفاری غیرمجاز ـ می‌تواند ابعادی تازه از خطرات پنهان برای میراث فرهنگی ایران را آشکار کند.

«بز کوهی در دوران باستانِ خاور نزدیک تنها یک حیوان اقتصادی نبود، بلکه نمادی نیرومند از باروری و پیوند با نیروهای آسمانی به شمار می‌رفت.»

ابوالحسن اتابکی، دکترای تاریخ از کشف کوچکترین سنگ نوشته باستانی با قدمت۱۶۰۰ساله در استان فارس خبر داد که در «اواخر دوره ساسانی» بر دیواره صخره‌های دشت مرودشت به نگارش در آمده است.

ایران سرزمینی است با هزاران سال تمدن، از ایلام و هخامنشی گرفته تا ساسانی و قاجار. هر سنگ، سفال، کتیبه و نقش‌برجسته، بخشی از داستان بلند این ملت را روایت می‌کند.این آثار تنها اشیای قدیمی نیستند؛ سند هویت، حافظه تاریخی و چراغی برای آینده هستند.

یک مطالعه‌ی جدید در حال بازنویسی تاریخ پیدایش تمدن سومر باستان است؛ تمدنی که مدت‌ها به‌عنوان گهواره‌ی تمدن شناخته می‌شد. این پژوهش که در مجله PLOS One منتشر شده، استدلال می‌کند که تعامل جزر و مد، رودخانه‌ها و تغییر خط ساحلی در شمال خلیج فارس، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری کشاورزی و زندگی شهری در بین‌النهرین داشته است.

باستان‌شناسان اعلام کرده‌اند که در جریان کاوش‌های زیرآبی در سواحل اسکندریه، بقایای یک شهر باستانی کشف شده است. این یافته شامل بناها، مجسمه‌ها و اشیای تاریخی است که احتمالاً بخشی از شهر غرق‌شده کانوبوس یا یکی از شهرهای همجوار آن در دوران هلنیستی بوده است.

آثار باستانی و میراث فرهنگی نه تنها نشانه‌های تاریخ یک سرزمین‌اند، بلکه هویت، ریشه و پیوند نسل‌ها را به یکدیگر متصل می‌کنند. هر ملت با آثار تاریخی‌اش شناخته می‌شود؛ همان‌گونه که ایران را با تخت‌جمشید، مصر را با اهرام و یونان را با پارتنون به یاد می‌آوریم.

باستان‌شناسان در تاجیکستان در محوطه «موگ‌تپه» در ایسترافشان کشفی شگفت‌انگیز انجام داده‌اند: یک سامانه خط لوله آب باستانی که حدود ۱۵۰۰ سال پیش ساخته شده و بر فراز تپه‌ای به ارتفاع ۶۵ متر ـ تقریباً هم‌اندازه یک ساختمان بیست‌طبقه امروزی ـ قرار دارد.

باستان‌شناسان موفق به کشف یک «نقش سوزنی» شدند که به صورت انتزاعی بر صخره‌های کوهستان مرودشت فارس حجاری شده است.

سومین کتیبه تدفینی وابسته به استودانی متعلق به اواخر دوره ساسانی، در محدوده نقش رستم شهرستان مرودشت کشف شد.

در سال‌های اخیر، گسترش فعالیت‌های معدنی، اگرچه با وعده‌ی رشد اقتصادی و اشتغال همراه بوده، اما به‌دلیل نزدیکی بعضی پروژه‌ها به محوطه‌ها و بناهای تاریخی، به دغدغه‌ای جدی برای دوستداران میراث بدل شده است. خودِ رسانه‌های رسمی هم بر «لزوم تدوین سیاست‌های جامع و متعادل برای مدیریت تعارض میان معدن و میراث» تأکید کرده‌اند؛ تعارضی که اگر درست حل نشود، «اقتصاد امروز» به قیمت از دست‌دادن «میراث فردا» تمام می شود.

برنامه بررسی باستان­‌شناسی شهرستان سرچهان، استان فارس در راستای تکمیل نقشه باستان­‌شناسی کشور، با مجوز پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، پشتیبانی مالی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان فارس و موافقت و هماهنگی پژوهشکده باستان‌شناسی آغاز شد.

باستان‌شناسان قلعه‌ای عظیم در ارتفاعات کشف کردند که گمان می‌رود متعلق به عصر آهن و مرتبط با تمدن باستانی اورارتو باشد.

حفاران غیرمجاز و گنج‌یابان، با روش‌های غیراصولی و بدون دانش باستان‌شناسی، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به لایه‌های باستانی وارد می‌کنند.

اگر به شما بگویم که اصول بنیادینی که فناوری بلاک‌چین را پیش می‌برند، در واقع بیش از ۵ هزار سال پیش مورد کاوش قرار گرفته‌اند، چه واکنشی خواهید داشت؟ نه در اتاق‌های جلسات دره‌ی سیلیکون، بلکه در بایگانی‌های خاک‌خورده‌ی میان‌رودان باستان. ممکن است این ادعا بعید به‌نظر برسد، اما اجازه دهید عملکرد آن را توضیح دهم.

قاچاقچیان سازمان یافته اشیای تاریخی از فرودگاه امام خمینی (ره) به ۲۳ سال حبس و پرداخت ۵۲۸ میلیارد تومان جزای نقدی محکوم شدند.

باستان‌شناسان مقبره مجلل و باشکوه یک زن جوان را که در عصر برنز در خراسان بزرگ زندگی می‌کرده، کشف کرده‌اند.

برای کسانی که این مطلب را از دست داده‌اند، فهرستی از اکتشافات باستان‌شناسی قابل توجه از سراسر جهان در جولای ۲۰۲۵ را گردآوری کرده‌ایم.

ایران سرزمینی است که در هر وجب خاکش، تاریخ و تمدنی هزاران ساله نهفته است. سنگ‌نوشته‌ها، سفال‌ها، بناهای باستانی و اشیای عتیقه، تنها یادگارهایی نیستند که از گذشته به ما رسیده باشند؛ آن‌ها شناسنامه و هویت ملی ما هستند، روایتگر ریشه‌های فرهنگی و تاریخی که ملت ایران را به یکی از کهن‌ترین تمدن‌های جهان پیوند می‌دهد.

کشورهای متعددی در طول تاریخ به دلایل استعماری، جنگی، اقتصادی یا ناآگاهی، میراث فرهنگی و باستانی خود را از دست داده‌اند یا حتی خود عامل غارت آثار کشورهای دیگر بوده‌اند.

بدون اغراق، مدت‌ها قبل از اینکه اولین پهپاد آسمان را بشکافد و قرن‌ها قبل از اینکه لئوناردو داوینچی ماشین‌های پرنده خود را ترسیم کند، یک متفکر یونان باستان به نام آرکیتاس ( اَرخوطَس – Archytas) یکی از اولین ماشین‌های پرنده تاریخ را ساخت.

یک گنج‌یاب غیرمجاز یا قاچاقچی عتیقه می‌تواند از چندین جنبه، بی قانونی را ترویج و امنیت ملی یک کشور را به‌شدت به خطر بیندازد. این تهدیدات نه‌تنها فرهنگی، بلکه اقتصادی، سیاسی، اطلاعاتی و امنیتی نیز هستند. در ادامه، به‌صورت ساختاریافته دلایل این موضوع را توضیح می‌دهم:

ظروف آرایشی تجملی کشف‌شده در شوش، به‌ویژه از دوران عیلامی و هخامنشی، از جمله آثار بسیار ارزشمند باستان‌شناسی ایران هستند که نمایانگر سطح بالای فرهنگ زیبایی، تجمل و هنر فلزکاری و سفال‌سازی در تمدن‌های کهن این منطقه‌اند.

در ایران ایزدبانو اردوی سورا آناهیتا یعنی «آب‌های نیرومند بی آلایش» سرچشمه همه آبهای روی زمین است. او منبع همه باروری هاست، نطفه همه نران را پاک می‌گرداند ، رحم همه مادگان را تطهیر می‌کند و شیر مادران را پاک می‌سازد.

دیپ‌مایند (DeepMind) از زیرمجموعه‌های گوگل، ابزار هوش مصنوعی جدیدی به نام «آینیاس» (Aeneas) را معرفی کرده است که می‌تواند شیوه مطالعه کتیبه‌های باستانی روم را دگرگون کند.

در سال ۲۰۲۵، هشت کشف مهم باستان‌شناسی، از کشتی‌های غرق‌شده گرفته تا محوطه‌های مقدس، در حال بازنویسی تاریخ هستند. مجله اینترنتی باستان شناس : از آرامگاه‌های سلطنتی گمشده و کپسول‌های زمانی زیر آب گرفته تا نیایشگاه‌های اسطوره‌ای یونانی و نقاشی‌های دیواری زنده‌رنگ رومی، سال ۲۰۲۵ تاکنون به یکی از سال‌های شاخص در باستان‌شناسی بدل شده است. این کشفیات در بازه‌ای چند هزار ساله و در قاره‌های مختلف روی داده‌اند.

مطالعه‌ای بر روی بیش از ۵۰۰ قبر باستانی در مصر نشان داده است که پایه‌های دین فرعونی از آیین‌های تدفین در جوامع روستایی سرچشمه گرفته‌اند، و این باور قدیمی را که سنت‌های مقدس از سوی شاهان و کاهنان به مردم تحمیل شده است، به چالش کشیده است.

در عصر داده‌محور، فناوری‌های هوش مصنوعی در حال دگرگون ساختن روش‌های پژوهش در علوم انسانی و تاریخی‌اند. یکی از نوآوری‌های پیش‌رو در این مسیر، توسعه یک هوش مصنوعی اختصاصی برای باستان‌شناسی است که به‌طور ویژه طراحی شده تا به کاربران امکان گفت‌وگوی متنی هوشمند و تخصصی درباره موضوعات متنوع باستان‌شناسی و تاریخ ایران را بدهد.

آیا سواستفاده از عناوینی مثل باستان شناس در قوانین ایران جرم محسوب می شود؟بله، سوءاستفاده از عناوین شغلی یا تحصیلی مانند “باستان‌شناس” در قوانین ایران می‌تواند جرم تلقی شود.

پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که جوامع باستانی در کوه‌های زاگرس ایران، گرازهای وحشی را از فاصله‌ای بیش از ۷۰ کیلومتر منتقل می‌کردند تا در ضیافت‌های مفصل و جمعی شرکت داده شوند زمانی بسیار پیش از ظهور کشاورزی.

تمدن و تاریخ هر ملت، میراثی گران‌بهاست که نه تنها هویت فرهنگی و ملی را شکل می‌دهد، بلکه سرمایه‌ای برای نسل‌های آینده و ابزاری برای دیپلماسی فرهنگی محسوب می‌شود.

رادار نفوذی به زمین یا GPR (Ground Penetrating Radar)، یک فناوری ژئوفیزیکی غیرمخرب و پیشرفته است که برای شناسایی ساختارها، اشیاء، لایه‌ها و ناهنجاری‌های زیرسطحی زمین استفاده می‌شود.

پرونده «دره خرم آباد» با محوریت «غارهای پارینه‌ سنگی» در فهرست میراث جهانی یونسکو با عنوان ۲۹امین اثر ایران ثبت شد، درحالی که «قلعه فلک‌الافلک» و «پل شکسته»، فرصت ثبت جهانی را از دست دادند.

در عصر داده‌محور، فناوری‌های هوش مصنوعی در حال دگرگون ساختن روش‌های پژوهش در علوم انسانی و تاریخی‌اند. یکی از نوآوری‌های پیش‌رو در این مسیر، توسعه یک هوش مصنوعی اختصاصی برای باستان‌شناسی است که به‌طور ویژه طراحی شده تا به کاربران امکان گفت‌وگوی متنی هوشمند و تخصصی درباره موضوعات متنوع باستان‌شناسی و تاریخ ایران را بدهد.

ایران یکی از کهن‌ترین تمدن‌های جهان را در دل خود جای داده است. تمدنی که آثار آن نه تنها گنجینه‌ای ملی، بلکه بخشی از حافظه‌ی مشترک بشریت است.

در عصر داده‌محور، فناوری‌های هوش مصنوعی در حال دگرگون ساختن روش‌های پژوهش در علوم انسانی و تاریخی‌اند. یکی از نوآوری‌های پیش‌رو در این مسیر، توسعه یک هوش مصنوعی اختصاصی برای باستان‌شناسی است که به‌طور ویژه طراحی شده تا به کاربران امکان گفت‌وگوی متنی هوشمند و تخصصی درباره موضوعات متنوع باستان‌شناسی و تاریخ ایران را بدهد.

صلح پارسی (به انگلیسی: Pax Persica) اصطلاحی است که به‌صورت نظری و تاریخی برای توصیف دوره‌هایی از ثبات، امنیت و نظم در سرزمین‌های زیر فرمانروایی شاهنشاهی هخامنشی به‌کار می‌رود، مشابه اصطلاح معروف “صلح رومی” (Pax Romana) برای امپراتوری روم.

باستان شناسان قدیمی‌ترین کاربرد شناخته‌شده گرافیت را در یک ظرف سفالی ۲۷۰۰ ساله حاوی سرمه کشف کرده‌اند که بینش جدیدی در مورد شیوه‌های آرایشی در عصر آهن ایران ارائه می‌دهد.

ابوالحسن اتابکی، پژوهشگر تاریخ از کشف کتیبه‌ای در دامنه کوهستان‌های مرودشت خبر داد که در آن به نکوهش «مهر دروجی» یا همان «پیمان‌شکنی» پرداخته شده است. این سنگ‌نوشته با محتوایی اندرزگونه، از نمونه‌های نادر در میان کتیبه‌های ساسانی به شمار می‌رود و در راستای اندیشه‌های ایزد مهر (میترا) و آموزه‌های پرهیز از پیمان‌شکنی نگاشته شده است.

زمانی که صحبت اسطوره به میان می‌آید، تقریبا غیرممکن است که نامی از الهه‌ها، ایزدان‌ و خدایان برده نشود. ایران سرزمینی‌ست که در طول تاریخ ، خدایان زیادی را در خود پرورش داده و این خدایان در متون، نقش و نگارها، افسانه‌ها و باورهای عامیانه مردم، با نماد و نشانه‌های مختلف ظهور پیدا کرده‌اند.

ابوالحسن اتابکی -دکتری تاریخ – از کشف سنگ‌نوشته تازه‌ای خبر داد که در اواخر دوره ساسانی بر فراز صخره‌های نقش رستم در مرودشت نگاشته شده است.

پیش‌بینی هوش مصنوعی از ادامه روند گنج‌یابی در ایران، به‌ویژه در صورت عدم برخورد قاطع و علمی، چشم‌اندازی نگران‌کننده برای صنعت گردشگری و هویت تاریخی کشور ترسیم می‌کند.

از دیرباز، داستان‌هایی درباره‌ی گنج یابی و گنج‌های پنهان، دفینه‌های طلایی و گنجینه‌های شاهان گذشته، در میان مردم ایران و بسیاری از کشورهای دیگر دهان‌به‌دهان چرخیده است.

سفال‌های باستانی شوش از شاخص‌ترین و مهم‌ترین دستاوردهای هنری و فرهنگی ایران باستان هستند که نه‌تنها از نظر زیبایی‌شناسی بلکه به‌لحاظ باستان‌شناسی و مردم‌شناسی نیز ارزش فراوانی دارند.

باستان‌شناسانی که در شبه‌جزیره طنجه در شمال غربی مراکش مشغول به کار هستند، سه گورستان باستانی، کتیبه های اسرار آمیز و ستون‌های هرمی شکل را کشف کرده‌اند.

آثار باستانی نه‌تنها نشان‌دهنده شکوه و تمدن‌های گذشته یک ملت‌اند، بلکه بخش جدایی‌ناپذیری از هویت فرهنگی، تاریخی و ملی آن کشور به شمار می‌روند. این آثار سندهایی بی‌بدیل از زندگی، باورها، هنر و قدرت گذشتگان‌اند.

تشابه میان ایزدان ایران باستان (به‌ویژه در اسطوره‌شناسی زرتشتی و پیشا‌زرتشتی) و ایزدان یونانی، از نظر کارکرد، نمادپردازی، و جایگاه کیهانی، موضوعی بسیار جذاب و پر از نکات فرهنگی و تاریخی است.

بزرگترین موزه باستان شناسی جهان، موزه بزرگ مصر، که درست در کنار اهرام جیزه ساخته شده است، تابستان امسال درهای خود را باز می‌کند.

ابوالحسن اتابکی، دکتری تاریخ، از کشف سنگ‌نوشته‌ای نویافته در کوهستان‌های مرودشت فارس خبر داد که معنای آن واژه «یک پلنگ» را در بر می‌گیرد.

میراث فرهنگی، نه‌تنها گنجینه‌ای از تاریخ، هنر و تمدن گذشتگان است، بلکه پایه‌های هویتی و معنوی جامعه امروز را نیز شکل می‌دهد. حفاظت از این میراث، مسئولیتی همگانی است که بدون مشارکت فعال و آگاهانه مردم، ناکارآمد خواهد بود.

تیمی از باستان‌شناسان دانشگاه هایدلبرگ در شهر باستانی نینوا ، نزدیک موصل امروزی در عراق، کشف خارق‌العاده‌ای انجام داده‌اند. محققان در حین حفاری در کاخ شمالی پادشاه آشوربانیپال، بخش‌های قابل توجهی از یک نقش برجسته عظیم را کشف کردند که این حاکم قدرتمند آشوری را از قرن هفتم پیش از میلاد در کنار دو خدای برجسته و دیگر چهره‌های مهم به تصویر می‌کشد.

«چرا انسان‌های باستانی، کودکان خردسال خود را از گذرگاه‌های تاریک، پرپیچ‌وخم و خطرناک عبور می‌دادند تا به محل‌هایی برسند که غارنگاره ها را ایجاد می کردند؟»

برج پایکولی به‌عنوان یادبودی از پیروزی نرسه، شاه ساسانی، بر برادرزاده‌اش، وَرهَرم سوم (بهرام سوم) بنا شد. کتیبه‌ها به دو زبان پهلوی اشکانی و پهلوی میانه نگاشته شده‌اند.

باستان‌شناسان یا انسان‌شناسان می‌توانند جنسیت فردی را که هزاران سال پیش زندگی می‌کرده با دقت ۹۵ درصد پیش‌بینی کنند. اما چگونه؟

میراث فرهنگی به‌عنوان شناسنامه‌ی ملت‌ها و حافظ هویت تاریخی، از اهمیت بالایی برخوردار است. با این حال، عوامل طبیعی و انسانی مانند فرسایش، جنگ، تغییرات اقلیمی، و غفلت در نگهداری، همواره تهدیدی برای این گنجینه‌های گران‌بها بوده‌اند.

با رشد فناوری‌های تولید محتوای بصری مبتنی بر هوش مصنوعی، موجی ازمحتوا و ویدیوهای بازسازی‌شده، تخیلی یا ساختگی از وقایع تاریخی در فضای مجازی، به‌ویژه پلتفرم‌هایی چون اینستاگرام، یوتیوب و تیک‌تاک به‌راه افتاده است.

برخلاف تصور رایج، مردم عصر حجر به مراقبت‌های شخصی خود اهمیت می‌دادند؛ و از روش‌های خلاقانه‌ای برای کوتاه کردن ریش و موهایشان استفاده می‌کردند.

یک مطالعه‌ی چندرشته‌ای چهار ساله به سرپرستی پروفسور خوان دِ لارا، باستان‌شناس دانشگاه آکسفورد، پرده از یکی از رازهای هزارساله برداشته است: این‌که چگونه معبد نمادین پارتنون در آکروپولیس در یونان باستان نورپردازی می‌شده است.

جست‌وجوی افسانه‌ای برای یافتن کشتی نوح ــ داستانی که نسل‌ها تخیل انسان‌ها را مجذوب خود کرده و الهام‌بخش اکتشافات بی‌شمار بوده ــ اکنون در آستانه‌ی فصل تازه‌ای قرار دارد.

از دیرگاه که انسان [ناخودآگاه] شروع به ساختن و پرورش دنیایِ اساطیری کرد، درخت یکی از بن مایه های مهم و اصلی در داستانهای اساطیری شد.درخت‌ها به دلیل شرایط زیستی و تأثیر در زندگی اولیه ( سرپناهِ امن ، تأمین غذا ، چوب و هیزم و…)و ساختار فیزیکی و زیستی‌اش( دارا بودن ریشه ، تنه، شاخه که نماد جهانِ زیرین، زمین ، و آسمان(جهان فراز) شد / چرخه برگ‌ریزی و رشد دوباره که نماد زندگی دوباره شد / عمر طولانی که نماد جاودانگی شد / یا حتی زیبایی و شکوه ظاهری)در ناخودآگاه جمعی بشر به عنوان نماد حیات، جاودانگی، پیوند زمین و آسمان، آگاهی جای گرفت و به عنوان یک عنصر مقدس و الهی معرفی شد.درخت یکی از کهن‌ترین عناصر فرهنگ اساطیری است و کمتر تمدن و آیینی را پیدا میکنیم که در آن نقش مهمی نداشته باشد.در اینجا ما قصد داریم تا به حد کوشش ، چند درخت ارزشمند دنیای اساطیری ایران رو معرفی کنیم.

در دل خاک ایران، هزاران سال تاریخ نهفته است. تمدن‌هایی که روزگاری بر پهنه این سرزمین حکومت می‌کردند، آثار و نشانه‌هایی از خود بر جای گذاشته‌اند که امروزه به عنوان میراث فرهنگی، نه‌تنها برای ایرانیان بلکه برای تمام بشریت ارزشمندند.

ویدیوهای دستور غذا، وبلاگ‌ها و کتاب‌های آشپزی تولید انبوه ممکن است اختراعات نسبتاً جدیدی باشند، اما اجداد ما هم عاشق آشپزی بودند.

یک کاوش نجات‌بخش بزرگ در کایزراوگست، شمال سوئیس، یک جاده رومی قابل توجه با ایوان‌های بلند، در کنار تدفین‌های نوزادان و مجموعه‌ای از مصنوعات جذاب، از جمله یک مجسمه پلنگ برنزی بسیار نادر، را آشکار کرده است.

این کتیبه‌ ۱۶۰۰ ساله مرتبط با تدفینی از دوره ساسانی است که در مرز بین مرودشت و اقلید کشف شده است.

گنجینه‌ای از آثار باستانی فلزی با قدمت بیش از ۳۰۰۰ سال، در تپه سوملو در غرب مجارستان کشف شده است که اطلاعات جدیدی در مورد شیوه‌های اجتماعی و آیینی جوامع عصر برنز و آهن ارائه می‌دهد.

تضعیف میدان مغناطیسی زمین که به عنوان رویداد لاشامپ شناخته می‌شود، تهدید تشعشعات خورشیدی را افزایش داده و شاید نئاندرتال ها را ملزم به ابداع اقدامات حفاظتی و نوعی ضد آفتاب کرده باشد.

نعمت حریری، سرپرست برنامه گمانه‌زنی اضطراری باستان‌شناسان در غار کُناخرس کرمانشاه، شواهدی از استفاده این مکان توسط انسان‌های نئاندرتال را در بازه تقریبی ۴۰ تا ۸۰ هزارسال پیش را تأیید می‌کند.

روزی روزگاری فناوری…

روزی روزگاری فناوری…

کوروش محمدخانی دبیر جامعه باستان‌شناسی و عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی که در بررسی‌های ژئوفیزیک بسیاری در باستان شناسی حضور داشته است، گفت:

پروفسور تورج دریایی، استاد تاریخ و صاحب کرسی «مطالعات ایرانی و فرهنگ» در دانشگاه کالیفرنیا در اِرواین، به سمت سرویراستار دانشنامۀ معتبر ایرانیکا منصوب شده است.

کشف مردان نمکی چهرآباد، یکی از شگفت‌انگیزترین کشفیات باستان‌شناسی ایران است. این مردان در معدن نمک چهرآباد، واقع در ۷۰ کیلومتری شمال‌غربی زنجان و بین دو رودخانه چهرآباد و آجی‌چای، به طور طبیعی مومیایی شده‌اند.

دومین کتیبه مربوط به استودانی در درون محوطه نقش رستم و در پشت آرامگاه خشایارشا،توسط دکتر «ابوالحسن نجف‌زاده اتابکی» و همکارانش کشف شد. با اینکه این سنگ‌نوشته به شدت در گذر زمان آسیب دیده، اما خوشبختانه ترجمه آن امکان‌پذیر بوده است.

شاید مهم‌ترین راز جام حسنلو به هویت دارندگان جام و همچنین کل تمدنی که جام به آن تعلق دارد مربوط باشد. یافته شدن جام در زیر اسکلت مردی که در حال فرار از دست مهاجمان بوده، گویای رخدادهای تاریخی مهمی است.

منطقه لرستان در دوران مفرغ و متعاقب آن در عصر آهن تحولات شگرفی داشته است .ابزار و آثار مکشوفه از گورستانهای منطقه نشانگر خلاقیت و ابتکار سازند گان اشیا است .

مجله اینترنتی باستان شناس :سنجاق‌های مفرغی لرستان دارای ویژگی‌های خاصی هستند که آن‌ها را از دیگر آثار باستانی متمایز می‌کند.

خواندن دست‌خط برخی افراد بسیار دشوار است، به‌ویژه وقتی صحبت از حروف میخی روی لوح‌هایی باشد که هزاران سال قدمت دارند.

هیات باستان‌شناسی مصری-فرانسوی در مجموعه معابد کارناک (CFEETK)، گنجینه ای طلایی از جواهرات و مجسمه ها را کشف کرده است.

شاید یکی از اصلی ترین مباحث در زمینه باستان شناسی اسلامی ،ارائه تعریف و رسالتی برای آن باشد.به این معنی که باستان شناسی دوران اسلامی چیست؟آیا باستان شناسی دوران اسلامی در اصل چیزی جدای از باستان شناسی دوران تاریخی است؟

بررسی جدیدی که اخیرا در ژورنال Nature منتشر شده است، شواهدی از آدم‌خواری در میان جوامع مَگدالنی در غاری در لهستان را ارائه می‌دهد. این نتایج، بینش جدیدی از آیین‌های تدفینی و مناسک جوامع پیش از تاریخ فراهم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که شکارچی-گردآورندگان مگدالنی حدود ۱۸ هزار سال پیش به‌طور معین بقایای انسانی را مصرف می‌کردند!

باستان شناسان در حین کاوش در تپه قره بائو ۲ در منطقه آتیراوی قزاقستان ، به کشف قابل توجهی دست یافتند و ۹ گور – که هفت تای آنها به خوبی حفظ شده بودند – در کنار گنجی طلایی از گنجینه های باستانی سرمتی ها را کشف کردند.

میلیون‌ها سال پیش، اجداد باستانی ما در منطقه‌ای از آفریقا که به «گهواره‌ی بشریت» معروف است پرسه می‌زدند و در جستجوی سنگ‌های کاملا کروی، چشم‌انداز را بررسی می‌کردند.

مطالعه‌ای جدید نشان داده است که انسان‌های اولیه در منطقه شام طی دوره پارینه‌سنگی میانی، اشکال هندسی را روی ابزارهای سنگی حک می‌کردند. این یافته‌ها بیانگر توانایی‌های پیشرفته شناختی و رفتارهای نمادین در آن دوران است.

حدود ۱۹ هزار سال پیش، زنی درون غار ال میرون، یک پناهگاه سنگی بزرگ در شمال اسپانیا، به خاک سپرده شد. بقایای او که در سال ۲۰۱۰ کشف شد، با اُخرا‌ی سرخ، رنگدانه‌ای غنی از آهن، پوشانده شده بود.

بررسی DNA باستانی ۳۴۸ فرد نشان می‌دهد که روشن شدن پوست به‌عنوان ویژگی غالب در میان مردم اروپا بسیار دیرتر از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد، اتفاق افتاده است.

مردم عصر حجر هنگام ساخت ابزار سنگ های تصادفی را انتخاب نمی کردند، آنها آگاهانه و از مناسب ترین مواد استفاده می کردند.

اگر به بستگان کهنسال خود نگاه کنیم، زمان زیادی برای ما باقی نمانده است که از فرصت های زندگیمان استفاده کنیم.

باستان شناسان مقبره تحوتموس دوم که آخرین مقبره سلطنتی از سلسله هجدهم مصر باستان است را کشف کردند . این یافته مهم بیش از یک قرن پس از کشف مقبره پادشاه توت عنخ آمون در سال ۱۹۲۲ به دست آمد .

هوش مصنوعی مولد اغلب به عنوان مظهر زمان ما و حتی گاهی اوقات به عنوان آینده نگر دیده می شود. ما می توانیم از آن برای ایجاد هنر یا فناوری جدید، تجزیه و تحلیل داده های در حال ظهور، یا شبیه سازی افراد، مکان ها و اشیا استفاده کنیم. اما جالب اینجاست که بر نحوه نگرش ما به گذشته نیز تأثیر می گذارد.