بازار سهام در وضعیت دفاعی

بازار؛ گروه بورس: معاملات سهام همچنان با موج خروج سرمایه مواجه است که این روزها بیش از هر چیز تحت تأثیر تشدید ریسک‌های ژئوپولیتیک قرار دارد. شایعه احتمال «محاصره نظامی ایران با هدف کنترل کشتی‌های حامل نفت یا حمله نظامی مستقیم آمریکا» فضای روانی بازار را به‌شدت ملتهب کرده و نگرانی‌ها درباره کاهش صادرات نفت و افت درآمد ارزی را افزایش داده است. چنین سناریویی، در صورت تحقق، می‌تواند ناترازی بودجه را تشدید کند و همین چشم‌انداز مبهم، سرمایه‌گذاران را به سمت خروج از بازار سهام سوق داده است.

در معاملات اخیر، هرچند نشانه‌هایی از حمایت محدود در برخی نمادها دیده شد، اما این حمایت‌ها نتوانست مانع غلبه فشار فروش شود. بازار همچنان میان خبرهای مثبت و منفی در نوسان است؛ از یک‌سو گزارش‌های مناسب برخی شرکت‌ها و رشد نرخ ارز و از سوی دیگر افزایش نرخ بهره و اخبار سیاسی سنگین، فضای کلی معاملات را تحت فشار قرار داده‌اند. در چنین شرایطی، رفتار صندوق‌های تثبیت و توسعه به محور اصلی توجه فعالان بازار تبدیل شده است.

به گفته علیرضا سادات بسیاری از بازیگران بزرگ بازار که در دوره‌های صعودی فعال بودند، اکنون نقش تماشاچی دارند و برخی نیز با رفتارهای هیجانی خرید در مثبت و فروش در منفی به بی‌ثباتی بازار دامن می‌زنند. همین خلأ باعث شده صندوق‌های تثبیت و توسعه عملاً به بازیگران تعیین‌کننده بازار تبدیل شوند

علیرضا سادات کارشناس بازار سرمایه در گفتگو با بازار گفت: بخش قابل توجهی از کارشناسان معتقدند ورود زودهنگام صندوق‌ها در شرایط «پنیک» تنها فرصت راه خروج برای برخی بازیگران ایجاد می‌کند و اثر حمایتی واقعی ندارد. در مقابل، گروهی دیگر تأکید می‌کنند که ریشه بحران فعلی نه اصلاح قیمتی، بلکه ریسک جنگ و تهدیدهای ژئوپولیتیک است؛ بنابراین تأخیر در مداخله حمایتی می‌تواند دامنه ریزش را گسترده‌تر کند.

وی افزود: در کنار این مباحث، ضعف عملکرد حقوقی‌ها نیز به چالشی جدی تبدیل شده است. بسیاری از بازیگران بزرگ بازار که در دوره‌های صعودی فعال بودند، اکنون نقش تماشاچی دارند و برخی نیز با رفتارهای هیجانی خرید در مثبت و فروش در منفی به بی‌ثباتی بازار دامن می‌زنند. همین خلأ باعث شده صندوق‌های تثبیت و توسعه عملاً به بازیگران تعیین‌کننده بازار تبدیل شوند.

سادات با بررسی وضعیت تکنیکال تصریح کرد: از منظر بنیادی، افت اخیر قیمت‌ها نسبت‌های ارزندگی را جذاب‌تر کرده و برخی تحلیل‌ها نشان می‌دهد که P/E فوروارد بازار به محدوده‌های کم‌سابقه نزدیک شده است. با این حال، سایه سنگین ریسک‌های سیاسی اجازه نمی‌دهد این جذابیت‌ها به جریان ورود پول تبدیل شود. در سناریوی بدبینانه‌ای که این روزها مطرح می‌شود یعنی محاصره اقتصادی یا محدودیت جدی در صادرات نفت بازار سرمایه در کوتاه‌مدت توان همراهی با رشد نرخ ارز را نخواهد داشت. چنین رویدادی می‌تواند بخش بزرگی از شرکت‌های صادرات‌محور را تحت فشار قرار دهد و جریان نقدینگی را از بازار سهام دور کند. هرچند این سناریو از نظر عملیاتی و هزینه‌فایده نظامی چندان محتمل نیست، اما بلاتکلیفی ناشی از طرح آن، خود به عاملی مخرب برای بازار تبدیل شده است.

وی تاکید کرد: در روزهای اخیر، آنچه بیش از هر عامل دیگری فضای بازار را سنگین کرده، نه وقوع یک درگیری قطعی، بلکه ابهامی طولانی و فرساینده است؛ بازاری که نه می‌تواند این وضعیت را نادیده بگیرد و نه قادر است بر پایه آن تصمیم‌گیری کند. طرح احتمال «محاصره نظامی برای کنترل صادرات نفت ایران» این بلاتکلیفی را تشدید کرده و نگرانی‌ها را به اوج رسانده است. حتی اگر احتمال وقوع چنین سناریویی اندک باشد، برای بازاری که به درآمدهای ارزی و ثبات بودجه کشور وابسته است، تهدیدی جدی به شمار می‌رود.

بررسی واکنش به ریسک‌ها

بازار سرمایه اکنون در حال واکنش به ریسک‌هایی است که هنوز رخ نداده‌اند، اما پیامدهای احتمالی آنها می‌تواند بسیار سنگین باشد. اگر محدودیت‌های نفتی به کاهش محسوس صادرات منجر شود، نخستین ضربه به درآمد ارزی دولت وارد می‌شود که به‌سرعت خود را در قالب افزایش ناترازی بودجه، فشار بیشتر بر نرخ ارز و کاهش توان دولت برای حمایت از اقتصاد نشان خواهد داد. طبیعی است که در چنین فضایی، سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند نقد بمانند و از بازار سهام فاصله بگیرند.

علیرضا سلیمی تاکید کرد بازار سرمایه در نقطه‌ای قرار گرفته که چند ریسک بزرگ به‌طور هم‌زمان بر آن فشار وارد می‌کنند؛ خروج مداوم پول حقیقی، ابهام در آینده درآمدهای ارزی، احتمال تشدید ناترازی بودجه، سناریوهای ژئوپولیتیک پرهزینه و ضعف عملکرد حقوقی‌ها و صندوق‌ها. تا زمانی که این ابهام‌ها برطرف نشود، نمی‌توان انتظار داشت جریان نقدینگی به بازار بازگردد. بازگشت تعادل به بورس بیش از هر چیز نیازمند کاهش ریسک‌های سیاسی و روشن شدن چشم‌انداز صادرات نفت و درآمدهای ارزی است

در همین میان، پرسشی که ذهن بسیاری از فعالان بازار را مشغول کرده این است که اگر چنین سناریویی از سوی آمریکا اعلام شود، واکنش بازارها چه خواهد بود.

سادات در این زمینه گفت: برآیند تحلیل‌ها روشن است؛ دلار با شتاب بیشتری رشد می‌کند، بازار سهام در کوتاه‌مدت توان همراهی با نرخ ارز را ندارد، صنایع بزرگ و صادرات‌محور تحت فشار قرار می‌گیرند و جریان نقدینگی حقیقی تقریباً به‌طور کامل از بازار خارج می‌شود. چنین وضعیتی از آن دست رویدادهایی نیست که بازار سرمایه بتواند در کوتاه‌مدت از آن سربلند بیرون بیاید.

وی گفت: در کنار این ریسک‌های بیرونی، رفتار صندوق‌های سهامی و اهرمی نیز به چالشی جدی تبدیل شده است. این نهادها که باید نقش ضربه‌گیر بازار را ایفا کنند، در دوره‌های بحرانی بارها نشان داده‌اند که نقدشوندگی را قربانی رفتارهای هیجانی می‌کنند. خرید در صف‌های مثبت و فروش در صف‌های منفی نه‌تنها کمکی به آرامش بازار نمی‌کند، بلکه اعتماد سهامداران به این ابزارها را نیز کاهش می‌دهد. تداوم این روند می‌تواند در بحران‌های بعدی موج فروش سنگین‌تری را از سوی همین صندوق‌ها رقم بزند.

بنابراین بازار سرمایه در نقطه‌ای قرار گرفته که چند ریسک بزرگ به‌طور هم‌زمان بر آن فشار وارد می‌کنند؛ خروج مداوم پول حقیقی، ابهام در آینده درآمدهای ارزی، احتمال تشدید ناترازی بودجه، سناریوهای ژئوپولیتیک پرهزینه و ضعف عملکرد حقوقی‌ها و صندوق‌ها. تا زمانی که این ابهام‌ها برطرف نشود، نمی‌توان انتظار داشت جریان نقدینگی به بازار بازگردد. بازگشت تعادل به بورس بیش از هر چیز نیازمند کاهش ریسک‌های سیاسی و روشن شدن چشم‌انداز صادرات نفت و درآمدهای ارزی است و تا آن زمان، احتیاط سرمایه‌گذاران و خروج پول ادامه خواهد داشت.