مجتبی جدی کارگردان نمایش «تابوت عهد» که به زودی در مجموعه تئاتر شهر اجراهای خود را آغاز میکند، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره داستان این اثر نمایشی گفت: در یک صبح تاریک و طولانی، زن و مردی با خود و با یکدیگر مواجه میشوند و پرده از رازی که بین آنهاست، برداشته میشود.
وی درباره مسیر شکلگیری این اثر نمایشی و فاصله زمانی میان ۲ اجرای «شکستن امواج» تا «تابوت عهد» توضیح داد: نمایش «شکستن امواج» که بازخوانی نمایشنامه «قبیلهها» بود، قرار بود سال ۱۴۰۱ در تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه برود و حتی مذاکرات اولیه برای اجرای آن نیز انجام شده بود اما به دلیل اتفاقات سیاسی و اجتماعی که در شهریور همان سال رخ داد، ترجیح دادم در آن شرایط اجرای نمایش را به تعویق بیندازم. آن پروژه برای من نیمهتمام مانده بود و همیشه در ذهنم بود که باید روزی آن را به پایان برسانم. سال گذشته با ارژنگ طالبینژاد که بازخوانی نمایشنامه را انجام داده بود، صحبت کردیم و به این نتیجه رسیدیم که اکنون زمان مناسبی برای اجرای آن است.
«تابوت عهد» به معنای تغییر مسیر نبود
وی افزود: البته در فاصله زمانی توقف «شکستن امواج» تا اجرای آن، ۲ نمایش دیگرم را نیز در تماشاخانه انتظامی، هامون و هما روی صحنه بردم. بنابراین رسیدن به «تابوت عهد» به معنای تغییر مسیر یا نگاه من نبود، بلکه ادامه روندی بود که در این چند سال اخیر در کارهایم وجود داشت.
جدی با اشاره به سابقه آشنایی خود با نمایشنامه «تابوت عهد» بیان کرد: نخستین بار سال ۱۳۹۲ این نمایشنامه را خواندم و همان زمان تصمیم داشتم آن را روی صحنه ببرم اما به دلایل مختلف این اتفاق رخ نداد تا اینکه سال گذشته به مجموعه تئاتر شهر درخواست اجرای آن را ارائه دادم. اواخر اردیبهشت ماه دوستان مجموعه تئاتر شهر اعلام کردند که زمانی برای اجرای نمایش در اختیار گروه قرار گرفته است. من نیز از این پیشنهاد استقبال کردم، گفتگوهای اولیه را با بازیگران انجام دادم و تمرینها را آغاز کردیم و امیدوارم شرایط به گونهای باشد که نمایش بدون مشکل روی صحنه برود.
این کارگردان درباره روند فعالیتهای خود در سالهای اخیر نیز توضیح داد: تصور میکنم فعالیت من در یک سال گذشته بیش از گذشته به چشم آمده باشد اما واقعیت این است که در تمام این سالها، هر زمان شرایط اجتماعی و سیاسی اجازه داده، تلاش کردهام سالانه یک یا ۲ نمایش اجرا کنم. تنها در مقاطعی مانند دوران کرونا، جنگ یا شرایط ویژه سیاسی و اجتماعی بود که امکان تولید و اجرا وجود نداشت. گاهی هر ۲ اجرا در تهران بوده و گاهی یکی از آثار را به دعوت گروهی از بچه های تئاتر کاشان روی صحنه بردهام. اینها پروژههایی بودهاند که برخی بیشتر دیده شدهاند و برخی کمتر اما هیچکدام خارج از روند طبیعی فعالیت حرفهای من نبودهاند.
جدی با تأکید بر اینکه میزان فعالیت هنرمندان ارتباط مستقیمی با شرایط جامعه دارد، اظهار کرد: پرکاری و کمکاری بیش از هر چیز تابع شرایط سیاسی و اجتماعی و اقتصادی است. من شخصاً دوست دارم تئاتر کار کنم، چون تئاتر برای من حکم تراپی را دارد. برای ادامه دادن زندگی و کنار آمدن با بسیاری از شرایط دشوار، به تئاتر پناه میبرم و این مهمترین دلیل فعالیت من است.
به بازگشت سرمایه فکر نمیکنم
وی تصریح کرد: برخلاف برخی افراد، برای خودم رسالت اجتماعی قائل نیستم که تصور کنم باید از طریق تئاتر به جامعه آگاهی بخشی کنم یا نقش یک مصلح اجتماعی را برعهده بگیرم. در تمام این سالها کمتر به بازگشت سرمایه فکر کردهام و کیفیت اثر برایم مهمتر از مسائل اقتصادی بوده است. البته معتقدم هر نمایش در اجرا باید پیشنهادی هم برای مخاطب داشته باشد و اگر اثری هیچ افقی پیش روی تماشاگر قرار ندهد، اجرایش ضرورتی ندارد. برای من مهم است که ابتدا بتوانم نسبت آن اثر را با خودم و اکنونم پیدا کنم و سپس آن را روی صحنه ببرم.
جدی در ادامه با اشاره به تجربه اجرا در سالنهای خصوصی و دولتی اظهار کرد: سال گذشته درخواست اجرای نمایش در مجموعه تئاتر شهر را ثبت کرده بودم اما شرایط فراهم نشد و این اتفاق امسال رخ داد. به طور طبیعی ترجیح من همیشه اجرای آثار در سالنهای دولتی بوده است، زیرا این مجموعهها امکانات و آرامش بیشتری برای گروههای نمایشی فراهم میکنند؛ هرچند بعضی سالنهای خصوصی باکیفیتی نیز وجود دارند که تلاش میکنند شرایط مناسبی برای تولید آثار نمایشی ایجاد کنند.
تجربه بدی از سالنهای خصوصی ندارم
وی در ادامه درباره تفاوت فعالیت در سالنهای خصوصی و دولتی توضیح داد: سالنهای خصوصی به دلیل هزینههای بالای اداره مجموعه، ناچار هستند در طول یک روز چند نمایش را روی صحنه ببرند و همین مسئله باعث میشود امکانات کمتری در اختیار هر گروه قرار گیرد. در چنین شرایطی گروهها ناچار میشوند از بخش مهمی از استانداردها و ایدههای اجرایی خود صرفنظر کنند و این موضوع به طور طبیعی بر کیفیت نهایی اجرا تأثیر میگذارد. در مقابل، سالنهای دولتی شرایط متفاوتی دارند. در این مجموعهها همه امکانات از جمله پشتصحنه، اتاقهای گریم، نور، صدا و سایر امکانات فنی در اختیار یک گروه قرار میگیرد و همین موضوع باعث میشود گروه با آرامش بیشتری روی کیفیت اجرا تمرکز کند. به همین دلیل اولویت من در تمام این سالها اجرای آثار در سالنهای دولتی بوده است.
وی با اشاره به تفاوت نگاه سالنهای خصوصی و دولتی به آثار نمایشی بیان کرد: سالنهای خصوصی به دلیل ضرورت تأمین هزینههای خود، ناچارند به بازگشت سرمایه فکر کنند و طبیعتاً از نمایشهایی حمایت میکنند که مخاطب بیشتری داشته باشند اما مجموعههایی مانند تئاتر شهر، مرکز تئاتر مولوی، تماشاخانه ایرانشهر و تماشاخانه سنگلج این امکان را دارند که از آثاری حمایت کنند که شاید مخاطبان کمتری داشته باشند اما از کیفیت هنری و ارزش فرهنگی بهتری برخوردار هستند.
جدی در عین حال تأکید کرد: با وجود این تفاوتها، تجربههای خوبی نیز در سالنهای خصوصی داشتهام. تماشاخانه هامون با مدیریت هادی حجازیفر و تماشاخانه هما با مدیریت سام درخشانی از جمله سالنهایی بودند که از اثر ما حمایت کردند و اجازه دادند نمایش «امان» بدون کوچکترین تنشی در پشت صحنه، اجرا برود. دغدغه اصلی مدیران و پرسنل این ۲ مجموعه کیفیت اثر بود و همین نگاه باعث شد تجربهای موفق از حضور در این ۲ سالن خصوصی داشته باشم.
بیتوجهی به فرهنگ پیامدهای عریانی در جامعه دارد!
این کارگردان تئاتر در ادامه با ارزیابی شرایط امروز تولید تئاتر در کشور گفت: واقعیت این است که تولید تئاتر در شرایط فعلی از نظر اقتصادی هیچ صرفهای ندارد و اگر امروز کسی به سراغ تئاتر میآید، بیش از هر چیز به دلیل علاقه و عشق به این هنر است. کسی که صرفاً به دنبال کسب درآمد باشد، مسیر دیگری را برای فعالیت حرفهای خود انتخاب میکند، زیرا تولید تئاتر با هزینههای امروز تصمیمی اقتصادی نیست. تئاتر یک فعالیت فرهنگی است و مدیران فرهنگی باید به عنوان یک ضرورت اجتماعی به آن نگاه کنند. مردم باید بتوانند کتاب بخرند، فیلم ببینند، تئاتر ببینند، به سینما و گالری بروند. تحقق این موضوع بدون حمایت دولت امکانپذیر نیست.
جدی با تأکید بر ضرورت حمایت حاکمیت از فرهنگ و هنر اظهار کرد: در جامعهای که دولت و حاکمیت از فرهنگ و هنر حمایت نکنند، هنر به کالایی صرفاً مصرفی تبدیل میشود؛ کالایی که ناچار است فقط برای فروش بیشتر تولید شود. در حالی که اگر از هنر حمایت شود، هنرمند مجبور نخواهد بود صرفاً به فروش فکر کند و میتواند با آرامش بیشتری به خلق آثار فرهنگی و اندیشهمحور بپردازد. در چنین شرایطی هنرمند تن به تولید آثار سطحی و مبتذل نمیدهد و امکان شکلگیری تئاتری نخبهگرا و تأثیرگذار فراهم میشود؛ تئاتری که هم توسط هنرمندان دغدغهمند و نخبه در این عرصه تولید میشود و هم مخاطبانی را جذب میکند که به دنبال رشد فرهنگی و فکری خود هستند.
این کارگردان با اشاره به پیامدهای بیتوجهی به فرهنگ در جامعه در پایان گفت: اگر فرهنگ و هنر مورد حمایت قرار نگیرند، دیر یا زود آثار این بیتوجهی در جامعه نمایان میشود؛ اتفاقی که امروز نیز تا حد زیادی شاهد آن هستیم. دولت باید شرایطی فراهم کند که مردم راحتتر بتوانند تئاتر ببینند، کتاب بخرند، به سینما و گالری بروند، زیرا گسترش فعالیتهای فرهنگی به ارتقای سطح فرهنگ عمومی جامعه کمک میکند. بخشی از خشونت، پرخاشگری و ابتذالی که امروز در جامعه مشاهده میکنیم، نتیجه بیتوجهی به فرهنگ است؛ البته منظورم تولید آثار سفارشی توسط دولت نیست، بلکه فراهم کردن امکان دسترسی مردم به آثار هنری با کیفیت است. جامعهای که رمان نمیخواند، شعر نمیخواند، تئاتر و سینما نمیبیند و ارتباطی با هنرهای تجسمی ندارد، به تدریج خشنتر و آسیبپذیرتر میشود. به اعتقاد من دولت باید بیش از گذشته از تولید تئاتر، سینما، کتاب، شعر و سایر فعالیتهای فرهنگی حمایت کند، زیرا این حمایت در نهایت به نفع جامعه خواهد بود. اگر امکان دسترسی مردم به آثار فرهنگی افزایش پیدا کند، جامعه نیز آرامتر، آگاهتر و فرهیختهتر خواهد شد؛ اما ادامه روند بیتوجهی به فرهنگ و هنر، آسیبهای اجتماعی را عمیقتر خواهد کرد.
نمایش «تابوت عهد» به نویسندگی نیل لبیوت و کارگردانی مجتبی جدی از ۱۶ تیر روی صحنه تالار سایه مجموعه تئاتر شهر میرود.
صادق برقعی و نازنین حشمدار گروه بازیگران این نمایش را تشکیل میدهند.
