کشف لوح‌ میخی ۳۵۰۰ ساله و مُهر شاهزاده هیتی در ترکیه

در جنوب ترکیه، تاریخ بار دیگر از دل خاک سخن گفت. باستان‌شناسان در محوطه‌ی آچچانا‌هویوک، که در روزگار باستان با نام آلا‌لاخ شناخته می‌شد، به کشفی شگفت‌انگیز دست یافته‌اند: لوح‌های میخی ۳۵۰۰ ساله به زبان اکدی و اثر مُهر شاهزاده‌ای ناشناخته از هیتی‌ها.

مجله اینترنتی باستان شناس :این یافته‌ها که در میان بقایای سوخته‌ی یک مجموعه‌ی اداری آشکار شدند، پلی میان دو تمدن بزرگ ــ پادشاهی میتانی و پادشاهی هیتی ــ ایجاد کرده و چشم‌اندازهای تازه‌ای از جهان سیاسی، اقتصادی و معنوی عصر برنز متأخر را نمایان می‌سازند.

این کاوش در چارچوب پروژه‌ی «میراث برای آینده» و به سرپرستی پروفسور مراد آکار از دانشکده باستان‌شناسی دانشگاه مصطفی کمال هاتای انجام شد. یافته‌ها پرتوی تازه بر زندگی سیاسی، اداری و هنری عصر برنز متأخر، حدود ۱۵۰۰ تا ۱۴۰۰ پیش از میلاد، می‌افکنند.

بایگانی سوخته‌ای که قلب دیوانسالاری آلالاخ را آشکار می‌کند

این کشف توسط وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، مهمت نوری ارسوی، اعلام شد؛ کشفی که در چارچوب پروژه‌ی «میراث برای آینده» (Geleceğe Miras) به‌دست آمد.

لوح‌ها در لایه‌ای ضخیم از مواد سوخته یافت شدند که نشان می‌دهد شهر احتمالاً در پی آتش‌سوزی بزرگی ویران شده است. با وجود این فاجعه، لوح‌ها به‌خوبی حفظ شده‌اند و به پژوهشگران امکان داده‌اند جزئیات تازه‌ای از نظام اداری و بازرگانی دودمان اِدرِمی ــ پادشاهی محلی تحت نفوذ امپراتوری میتانی، یکی از قدرت‌های بزرگ عصر برنز متأخر ــ را رمزگشایی کنند.

این اسناد شامل سفارش‌های مبلمان، فهرست کارکنان و توزیع دقیق مواد غذایی و مواد خام است؛ شواهدی از وجود یک دیوانسالاری منسجم که زیر نظر پادشاهی میتانی فعالیت می‌کرد. متون که به زبان اکدی نوشته شده‌اند، از وجود نظام پیچیده‌ی حکمرانی منطقه‌ای حکایت دارند و چشم‌اندازهای ارزشمندی از مدیریت اقتصادی و تجارت میان‌شهری در دوره‌ی میتانی ارائه می‌دهند.

شاهزاده‌ای ناشناخته از هیتی‌ها

شاید حتی شگفت‌انگیزتر از بایگانی کشف‌شده، یافته‌ای است که در لایه‌های بالایی و هیتیِ محوطه آشکار شد: مجموعه‌ای از اثر مُهرهایی که به شاهزاده‌ای ناشناخته از هیتی‌ها تعلق دارد. این مُهرها که بخشی از نظام اداری بودند، اطلاعات ارزشمندی درباره شیوه‌های حکمرانی و دیوانسالاری آن دوره ارائه می‌دهند.

مُهرهای استوانه‌ای که زمانی برای تأیید اسناد رسمی به‌کار می‌رفتند، صحنه‌هایی پیچیده را نیز به تصویر می‌کشند ــ از جمله نبرد خدای طوفان با موجودات بالدار، الگویی سرشار از نمادهای دینی هیتی و سوریه شمالی. این یافته‌ها در کنار هم، تعامل پیچیده‌ی میان اداره، سیاست و مذهب را در دوره‌ی گذار از نفوذ میتانی به هیتی برجسته می‌سازند.

پل میان جهان میتانی و هیتی

محوطه‌ی آچچانا‌هویوک، که با آلالاخ باستانی همسان دانسته می‌شود، پلی فرهنگی و سیاسی میان آناتولی، میان‌رودان و شام بود. هم‌زیستی لایه‌های میتانی و هیتی در این محوطه، اهمیت راهبردی منطقه و دگرگونی آن در گذر امپراتوری‌های پیاپی را آشکار می‌کند.

لوح‌ها و مُهرهای تازه‌یافته نشان می‌دهند که چگونه منطقه از زیر نفوذ میتانی به بخشی از نظام امپراتوری هیتی بدل شد. شواهد حاکی از آن است که ادغام تدریجی اما ملموسی در شیوه‌های اداری و هنری میان این دو قدرت بزرگ عصر برنز متأخر رخ داده است.

میراثی برای آینده

وزیر فرهنگ و گردشگری، مهمت نوری ارسوی، این کشف را «هدیه‌ای از نیاکان به آینده» توصیف کرد و بر اهمیت آن برای باستان‌شناسی ترکیه و میراث جهانی تأکید نمود. این یافته‌ها تحت فرایند حفاظت و مستندسازی دیجیتال قرار خواهند گرفت و در آینده در موزه باستان‌شناسی هاتای به نمایش گذاشته می‌شوند.

با ادامه‌ی کاوش‌ها، آچچانا‌هویوک بار دیگر جایگاه خود را به‌عنوان کلیدی برای درک چشم‌انداز سیاسی پیچیده‌ی عصر برنز متأخر ــ جایی که پادشاهان فراموش‌شده حضور داشتند ــ اثبات می‌کند.