مجله اینترنتی باستان شناس : چه از سوابق خانوادگی استفاده شود، چه از آزمایشهای دیانای یا وبسایتهای تبارشناسی، خیلیها میتوانند تاریخچهٔ خانوادهٔ خود را نسلبهنسل تا گذشته دنبال کنند. رکورددارِ طولانیترین شجرهنامهٔ جهان، فیلسوف چینی کنفوسیوس (۵۵۱ تا ۴۷۹ پیش از میلاد) است که شجرهٔ خانوادگیاش بیش از ۸۰ نسل را دربر میگیرد؛ از نیاکانش در قرن هشتم پیش از میلاد تا نوادگان زندهٔ امروزش. یعنی چیزی نزدیک به ۳,۰۰۰ سال.
اما گونهٔ ما حدود ۳۰۰,۰۰۰ سال است که وجود دارد؛ بر اساس تاریخگذاری علمیِ قدیمیترین فسیلهای شناختهشده. پس اگر بهعنوان یک گونه به گذشته برگردیم، چند نسل میشود؟
برای فهمیدن این موضوع، باید بدانید انسان مدرن (هومو ساپینس) چه مدت است که وجود دارد و طول یک نسل چقدر است؛ به گفتهٔ متیو هان، ژنتیکدانِ جمعیت در دانشگاه ایندیانا بلومینگتون. تعداد نسلهای انسانی که تا امروز زندگی کردهاند برابر است با مدت زمانی که از پیدایش گونهٔ هومو ساپینس گذشته، تقسیم بر طول یک نسل (که به آن «فاصلهٔ نسلی» هم گفته میشود).
«فاصلهٔ نسلی» معمولاً بهصورت میانگین سنی تعریف میشود که انسانها در آن صاحب فرزند میشوند؛ به گفتهٔ هان. او توضیح داد که این فاصله معمولاً برای مردان بیشتر از زنان است، چون مردان میتوانند در سنین بالاتری هم بچهدار شوند.
برای فاصلهٔ نسلیِ گونهٔ ما برآوردهای زیادی وجود دارد و هر کدام از آنها پاسخ متفاوتی به این پرسش میدهند که پیش از ما چند نسل از انسانها زندگی کردهاند.
برای مثال، یک مطالعه در سال ۲۰۰۳ که در American Journal of Human Genetics منتشر شد، برآورد فاصلهٔ نسلی را بر اساس سوابق گستردهٔ ایسلند از کلیساها و منابع دیگر انجام داد. با استفاده از این اسناد، پژوهشگران شرکت deCODE Genetics یک پایگاه دادهٔ تبارشناختی از کل جمعیت این کشور ایجاد کردند. آنها دریافتند که میانگین فاصلهٔ نسلی در ایسلند طی ۳۰۰ سال گذشته ۳۰٫۳ سال بوده است.
همچنین، یک مطالعه در سال ۲۰۰۵ با استفاده از دادههای مربوط به میانگین سنیِ فرزندآوری زنان اروپایی بین سالهای ۱۹۶۰ تا ۲۰۰۰، و با برآورد فاصلهٔ نسلی برای مردان، به این نتیجه رسید که میانگین فاصلهٔ نسلی ۲۹٫۱ سال است.
(اعتبار تصویر: با اجازهٔ متیو هان و ریچارد وانگ)
اما اینها فقط برآوردهایی از فاصلهٔ نسلی در گذشتهٔ نزدیک هستند. یک مطالعه به سرپرستی «هان» که در سال ۲۰۲۳ در مجلهٔ Science Advances منتشر شد، فاصلهٔ نسلی را در طول ۲۵۰ هزار سال گذشته برآورد کرد. مطالعهٔ هان دادههای دو تحقیق دیگر را با هم ترکیب کرد: یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ دربارهٔ ایسلندیها که آن هم توسط شرکت deCODE Genetics هدایت شده و در مجلهٔ Nature به چاپ رسیده بود، نشان داد که با افزایش سن والدین، ترکیب جهشهایی که در فرزندانشان بروز میکند، تغییر مییابد. هان و همکارانش با استفاده از این دادهها، مدلی از ترکیب جهشهای جدید ساختند که بر اساس فاصلهٔ نسلی در آن زمان، انتظار میرود در گروهی از افراد یافت شود.
هان گفت: «اگر بدانید که افراد بر اساس سنشان چه نوع جهشهایی را به فرزندان خود منتقل میکنند، و اگر مجموعهای از این جهشها را در اختیار داشته باشید، میتوانید تخمین بزنید که میانگین سنی آن گروه از افراد چقدر بوده است.»
مطالعهای در سال ۲۰۲۰ در مجلهٔ PLOS Biology تخمین زد که میلیونها جهشی که امروزه در انسانها وجود دارد، اولین بار چه زمانی پدیدار شدهاند. هان و همکارانش جهشهای یادشده در مقالهٔ سال ۲۰۲۰ را بر اساس زمان پیدایششان گروهبندی کردند و سپس ترکیب جهشهای جدیدی را که در هر دورهٔ زمانی ظاهر شده بودند، تعیین کردند. با داشتن این اطلاعات، آنها توانستند فاصلهٔ نسلی را برای هر بازهٔ زمانی تخمین بزنند. اگرچه فاصلهٔ نسلی در طول حدود ۲۵۰ هزار سالِ مورد مطالعه متغیر بوده، اما میانگین آن حدود ۲۶/۹ سال برآورد شده است. به گفتهٔ هان، با استفاده از این فاصلهٔ نسلی، میتوان تخمین زد که در طول ۳۰۰ هزار سال گذشته، ۱۱,۱۵۲ نسل از انسانها زندگی کردهاند.
«مویسس کول ماسیا» (Moisès Coll Macià)، زیستشناس تکاملی و متخصص ژنتیک جمعیت که به عنوان پژوهشگر پسادکتری در مؤسسهٔ زیستشناسی تکاملی در بارسلون اسپانیا فعالیت میکند، به «لایو ساینس» (Live Science) گفت: با اینکه فاصلهٔ نسلیِ ۲۶/۹ سال «غیرقابلتصور نیست»، اما او ترجیح میدهد بازهای از فواصل نسلیِ ممکن را در نظر بگیرد.
از نظر کول ماسیا، حد پایین این بازه میتواند فاصلهٔ نسلیِ یکی از نزدیکترین خویشاوندان زندهٔ ما، یعنی شامپانزهها (Pan troglodytes) باشد. او میگوید از آنجا که انسانها و شامپانزهها نیای مشترکی دارند که در دورهٔ میوسن (۲۳ تا ۵ میلیون سال پیش) میزیسته، منطقی است که انتظار داشته باشیم نسلهای گذشتهٔ انسان، فاصلهٔ نسلیای بین فاصلهٔ نسلیِ انسانهای امروزی و شامپانزههای امروزی داشته باشند. بر اساس مقالهای در سال ۲۰۱۲ در مجلهٔ PNAS، زمان هر نسل در شامپانزهها حدود ۲۴/۶ سال برآورد شده است.
دربارهٔ حد بالای فاصلهٔ نسلی برای انسانهای امروزی، کول ماسیا بازهٔ ۲۶ تا ۳۰ سال را پیشنهاد میکند. این پیشنهاد بر اساس مطالعهای در سال ۲۰۱۶ در مجلهٔ PNAS است؛ مطالعهای که قطعات دیانای نئاندرتالِ یافتشده در ژنومهای انسانهای باستانی و امروزی را تحلیل کرد تا فاصلهٔ نسلیِ انسان را در ۴۵ هزار سال گذشته برآورد کند.
بر اساس حد بالایِ ۳۰ سال برای فاصلهٔ نسلی از نظر کول ماسیا، حداقل ۱۰,۰۰۰ نسل از انسانها زیستهاند؛ و بر اساس حد پایینِ ۲۴/۶ سال برای این فاصله، حداکثر ۱۲,۱۹۵ نسل وجود داشته است. این ارقام گواهی میدهند که شجرهنامهٔ بشر، از هر زاویهای که به آن نگاه کنید، بسیار بلند (و کهن) است.
نظرات کاربران