باستانشناسان پروژهی «تاشتپهلر» به سرپرستی وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، در کاراهانتپه ـ یکی از شگفتانگیزترین محوطههای نوسنگی جهان ـ به کشفی تاریخی دست یافتند.
مجله اینترنتی باستان شناس : برای نخستین بار، ستونی T-شکل با چهرهی انسان کشف شده است؛ کشفی که مرزهای شناخت ما از نمادها و بیان انسانی در دوران پیش از تاریخ را دگرگون میکند.
آنچه در این مقاله می خوانید
- نقطهی عطفی در باستانشناسی نوسنگی
- نگاهی به سپیدهدم بشر
نقطهی عطفی در باستانشناسی نوسنگی
تکسنگ T-شکل تازه کشفشده دارای چهرهی انسانی است که با حفرههای عمیق چشم، بینی پهن و خطوط برجستهی صورت تراشیده شده است. این سبک هنری شباهت زیادی به تندیسهای انسانی پیشتر در کاراهانتپه دارد و نشاندهندهی زبان فرهنگی و نمادین مشترک میان جوامع نخستین آناتولی در حدود ۱۲ هزار سال پیش است. برای دههها پژوهشگران میدانستند که ستونهای T-شکل در گوبکلیتپه و کاراهانتپه نماد پیکرههای انسانی بودهاند، همانگونه که بازوها و دستهای حکشده بر سطح آنها نشان میدهد. اما این نخستین بار است که ستونی بهطور مستقیم چهرهی انسان را به تصویر میکشد ـ تحولی که نمادپردازی انتزاعی را به بازنمایی مستقیم بدل میسازد. کارشناسان این کشف را جهشی شگفتانگیز در شناخت پیدایش خودآگاهی و هویت در ذهن انسانهای پیش از تاریخ میدانند.
کاراهانتپه، در حدود ۳۵ کیلومتری شرق گوبکلیتپه، یکی از ۱۲ محوطهی نوسنگی بههمپیوسته است که تحت عنوان «تاشتپهلر» (تپههای سنگی) شناخته میشوند. این محوطهها نخستین نمونههای شناختهشدهی معماری یادمانی را بازنمایی میکنند که پیش از استقرار کشاورزی توسط جوامع شکارچی ـ گردآورنده بنا شدهاند. کاوشهای اخیر در کاراهانتپه بیش از ۲۵۰ ستون T-شکل، سازههای جمعی محصور و مجسمههای سنگی با حکاکیهای پیچیده از انسان و حیوان را آشکار ساخته است. بر اساس نظر باستانشناسان، کاراهانتپه از نظر طرح معماری پیشرفتهتر از گوبکلیتپه بهنظر میرسد و شواهدی از اشکال اولیهی سکونت و سازمان اجتماعی را ارائه میدهد. ستون تازهیافته با چهرهی انسانی نیز این فرضیه را تقویت میکند که این جوامع علاوه بر مهارتهای فنی چشمگیر، واجد درکی ژرف از مفاهیم معنوی و نمادین پیرامون خود بودهاند.
نگاهی به سپیدهدم بشر
پروژهی «تاشتپهلر» که از بزرگترین طرحهای باستانشناسی جهان بهشمار میرود، نگاه ما به انقلاب نوسنگی را دگرگون کرده است؛ دورانی که انسانها از کوچنشینی به زندگی در سکونتگاههای دائمی روی آوردند. کشف تازه در کاراهانتپه نشان میدهد که انسانهای نخستین چگونه خود و باورهایشان را با هنر، معماری و آیینها بیان میکردند. کارشناسان میگویند ستون T-شکل با چهرهی انسان شاید یکی از نخستین تصویرهای شناختهشده از خودِ بشر باشد؛ پلی میان نمادهای انتزاعی و بازنمایی مستقیم چهره. امروز کاراهانتپه بهسرعت به ستارهی تازهی کشفیات نوسنگی بدل میشود و حتی ممکن است از گوبکلیتپه نیز در اهمیت تاریخی و فرهنگی پیشی گیرد.
نظرات کاربران