باستانشناسان در جریان کاوشهای گورستان «لیارسنگبُن» در استان گیلان به یافتهای کمنظیر دست یافتهاند: بقایای یک جنگجوی اشکانی که با وجود اصابت تیری فلزی و سهپره به استخوان ساق پایش، برای مدتی طولانی به زندگی ادامه داده است.
مجله اینترنتی باستان شناس :این کشف که در میان ۷۷ تدفین متعلق به دوره اشکانی (۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی) به دست آمد، تصویری تازه از واقعیتهای تلخ میدانهای نبرد باستانی و محدودیتهای پزشکی آن دوران ارائه میدهد.
پژوهشگران میگویند این یافته نهتنها نشاندهنده قدرت مرگبار سلاحهای جنگی در عصر اشکانی است، بلکه از توانایی شگفتانگیز انسان برای بقا در شرایطی دشوار حکایت دارد. نتایج این تحقیق بهتازگی در نشریه بینالمللی Osteoarchaeology منتشر شده است.
آنچه در این مقاله می خوانید
- اشکانیان؛ استادان جنگهای باستان
- تحلیلهای پیشرفته راز جراحت باستانی را فاش کرد
- نشانههای بهبودی و محدودیتهای پزشکی در جنگجوی اشکانی
- شواهد نادر از خشونت در گورستان اشکانی
- دریچهای به دانش پزشکی اشکانیان
اشکانیان؛ استادان جنگهای باستان
باستانشناسان در گورستان «لیارسنگبُن» گیلان به یافتهای کمنظیر دست یافتهاند که بار دیگر قدرت نظامی اشکانیان را به رخ میکشد. این قوم که در جهان باستان به تیراندازی دقیق و تاکتیکهای جنگ سواره شهرت داشتند، حتی نزد رومیان نیز بهعنوان استادان فلزکاری و سازندگان برتر سلاح و تجهیزات اسب شناخته میشدند.
اکنون کشف جراحتی واقعی از میدان نبرد، اهمیت این شهرت را دوچندان کرده است. پژوهشگران میگویند بقایای یک جنگجو با تیری در استخوان ساق پایش، تصویری زنده از خشونت جنگهای آن دوران و آیینهای تدفین اشکانیان را پیش چشم میگذارد.
به گفتهی دکتر محمدرضا اقدمی، سرپرست تیم تحقیق از دانشگاه گیلان، این جنگجو به پهلوی چپ و با پاهای خمیده دفن شده بود. در کنار او اشیای فلزی و خمرهای سفالی حاوی بقایای پرندگان و آثار دود یافت شد؛ نشانههایی که از بُعد آیینی و نمادین تدفین او حکایت دارد.
تحلیلهای پیشرفته راز جراحت باستانی را فاش کرد
پژوهشگران با بهرهگیری از فناوریهای نوین از جمله فلورسانس پرتو ایکس، آنالیز کوانتومتر و سیتیاسکن، موفق شدند شیء فلزی فرو رفته در استخوان پای راست یک جنگجوی اشکانی را شناسایی کنند. بررسیها نشان داد این شیء یک سرِ تیر سهپره و پیشرفته است که ۴۴ میلیمتر طول و ۱۵ میلیمتر عرض دارد؛ ابعادی که با دیگر سلاحهای شناختهشدهی اشکانی همخوانی دارد.
طراحی پیچیده و دقت بالای این سرِ تیر، سطح بالای مهارت صنعتگران اشکانی در فلزکاری را آشکار میکند. توانایی آن در نفوذ عمیق به استخوان درشتنی، گواهی روشن بر فناوری پیشرفته و مهارت نظامی این امپراتوری است؛ موضوعی که مجلهی Archaeology Magazine نیز بر آن تأکید کرده است.
نشانههای بهبودی و محدودیتهای پزشکی در جنگجوی اشکانی
پژوهشهای تازه روی بقایای جنگجوی اشکانی نشان میدهد او پس از اصابت تیر فلزی سهپره به استخوان پای راستش، برای مدتی طولانی زنده مانده است. بررسیها حاکی از آن است که بافت استخوانی متراکم در اطراف زخم شکل گرفته و روند ترمیم آغاز شده بود؛ نشانهای روشن از بقا پس از جراحتی مرگبار.
با این حال، هیچ اثری از عفونت یا رشد استخوان جدید فراتر از محل نفوذ مشاهده نشد. دکتر محمدرضا اقدمی، سرپرست تیم پژوهشی، توضیح داد: «ساختار استخوان نشانههایی از ترمیم را نشان میدهد و وضعیت بیرونی زخم بیانگر گذر زمان و وقوع روند بهبودی است.» او در عین حال تأکید کرد که تعیین دقیق مدت بقای جنگجو پس از این آسیب، با روشهای کنونی امکانپذیر نیست.
شواهد نادر از خشونت در گورستان اشکانی
باستانشناسان میگویند در میان ۷۷ تدفین کشفشده در گورستان لیارسنگبُن گیلان، آثار جراحت ناشی از سلاح بسیار کمیاب است. تنها یک مورد دیگر شامل زخم چاقو در ناحیه گلو و فک بالایی شناسایی شده است. همین کمیابی، کشف زخم تیر در پای یک جنگجوی اشکانی را به یافتهای ارزشمند برای شناخت الگوهای جنگ و واکنشهای پزشکی در دوران باستان تبدیل میکند.
با وجود کشف سلاحهای متعدد در این محوطه، شمار اندک جراحات نشان میدهد یا درمانهای پزشکی مؤثری در کار بوده، یا از درگیریهای مستقیم پرهیز میشده، و یا بیشتر کشتههای میدان نبرد در جای دیگری دفن شدهاند. ناتوانی در بیرون آوردن سرِ تیرِ عمیقاً فرو رفته نیز محدودیتهای جراحی در عصر اشکانی را آشکار میکند و تصویری تازه از تواناییهای پزشکی این تمدن باستانی به دست میدهد.
دریچهای به دانش پزشکی اشکانیان
باستانشناسان میگویند کشف اخیر در گورستان لیارسنگبُن نهتنها قدرت مرگبار سلاحهای اشکانی را آشکار میکند، بلکه محدودیتهای پزشکی آن دوران را نیز نمایان میسازد. دکتر محمدرضا اقدمی، سرپرست تیم پژوهشی، تأکید میکند که اطلاعات علمی دربارهی پزشکی دوره اشکانی بسیار اندک است و تاکنون دادهی قطعی در این زمینه به دست نیامده است. او معتقد است پژوهشهای آینده در حوزهی دیرگیاهشناسی و گیاهان دارویی میتواند سرنخهای تازهای از دانش پزشکی این تمدن ارائه دهد.
بقای جنگجویی که با وجود زخمی مرگبار برای مدتی طولانی زنده ماند، نشاندهندهی تابآوری شگفتانگیز اوست. اما باقی ماندن همیشگی سرِ تیر در استخوان، محدودیتهای جراحی و درمان در آن دوران را برجسته میکند.
این یافته قطعهای مهم به درک ما از زندگی روزمره، جنگ و بقا در جهان باستان میافزاید و یادآور میشود که در پس هر اثر باستانشناسی، داستانی انسانی از شجاعت، رنج و پایداری نهفته است.
نظرات کاربران